USTAWA  
z dnia 16 kwietnia 2004 r. 
o ochronie przyrody 1) 
(Dz. U. z dnia 30.04.2004)

  

Dz.U.04.92.880

2005-01-01 zm.wyn.z M.P.04.44.779 ogólne 

2005-07-28 zm. Dz.U.05.113.954 art.8 

2005-07-30 zm. Dz.U.05.130.1087 art.10 

USTAWA

z dnia 16 kwietnia 2004 r.  

o ochronie przyrody

(Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) 

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1. Ustawa określa cele, zasady i formy ochrony przyrody żywej i nieożywionej oraz krajobrazu. 

Art. 2. 1. Ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy, polega na zachowaniu, zrównoważonym 

użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody: 

 1) dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów;

 2) roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową; 

 3) zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia; 

 4) siedlisk przyrodniczych; 

 5) siedlisk zagrożonych wyginięciem, rzadkich i chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów; 

 6) tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt; 

 7) krajobrazu; 

 8) zieleni w miastach i wsiach; 

 9) zadrzewień. 

2. Celem ochrony przyrody jest: 

 1) utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów; 

 2) zachowanie różnorodności biologicznej; 

 3) zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego; 

 4) zapewnienie ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, wraz z ich siedliskami, przez ich 

utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu ochrony; 

 5) ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień; 

 6) utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, a także 

pozostałych zasobów, tworów i składników przyrody; 

 7) kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody przez edukację, informowanie i 

promocję w dziedzinie ochrony przyrody. 

Art. 3. Cele ochrony przyrody są realizowane przez: 

 1) uwzględnianie wymagań ochrony przyrody w polityce ekologicznej państwa, programach ochrony 

środowiska przyjmowanych przez organy jednostek samorządu terytorialnego, koncepcji 

przestrzennego zagospodarowania kraju, strategiach  rozwoju województw, planach 

zagospodarowania przestrzennego województw, strategiach rozwoju gmin, studiach uwarunkowań i 

kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planach zagospodarowania 

przestrzennego i planach zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza 

terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej oraz w działalności gospodarczej i inwestycyjnej; 

 2) obejmowanie zasobów, tworów i składników przyrody formami ochrony przyrody; 

 3) opracowywanie i realizację ustaleń planów ochrony dla obszarów podlegających ochronie prawnej, 

programów ochrony gatunków, siedlisk i szlaków migracji gatunków chronionych; 

 4) realizację krajowej strategii ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz

z programem działań;  5) prowadzenie działalności edukacyjnej, informacyjnej i promocyjnej w dziedzinie ochrony przyrody; 

 6) prowadzenie badań naukowych nad problemami związanymi z ochroną przyrody. 

Art. 4. 1. Obowiązkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i innych jednostek 

organizacyjnych oraz osób fizycznych jest dbałość o przyrodę będącą dziedzictwem i bogactwem 

narodowym. 

2. Organy administracji publicznej są obowiązane do zapewnienia warunków prawnych, 

organizacyjnych i finansowych dla ochrony przyrody.

3. Obowiązkiem organów administracji publicznej, instytucji naukowych i oświatowych, a także 

publicznych środków masowego przekazu jest prowadzenie działalności edukacyjnej, informacyjnej i 

promocyjnej w dziedzinie ochrony przyrody. 

Art. 5. Użyte w ustawie określenia oznaczają: 

 1) gatunek - zarówno gatunek w znaczeniu biologicznym, jak i każdą niższą od gatunku biologicznego 

jednostkę systematyczną, populację, a także mieszańce tego gatunku w pierwszym lub drugim 

pokoleniu, z wyjątkiem form, ras i odmian udomowionych, hodowlanych lub uprawnych; 

 2) korytarz ekologiczny - obszar umożliwiający migrację roślin, zwierząt lub grzybów; 

 3) obszar specjalnej ochrony ptaków - obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii 

Europejskiej, do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w 

którego granicach ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego 

okresie albo stadium rozwoju; 

 4) ochrona częściowa - ochronę gatunków roślin, zwierząt i grzybów dopuszczającą możliwość redukcji 

liczebności populacji oraz pozyskiwania osobników tych gatunków lub ich części; 

 5) ochrona czynna - stosowanie, w razie potrzeby,  zabiegów ochronnych w celu przywrócenia 

naturalnego stanu ekosystemów i składników przyrody lub zachowania siedlisk przyrodniczych oraz 

siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów; 

 6) ochrona ex situ - ochronę gatunków roślin, zwierząt i grzybów poza miejscem ich naturalnego 

występowania oraz ochronę skał, skamieniałości i minerałów w miejscach ich przechowywania; 

 7) ochrona in situ - ochronę gatunków roślin, zwierząt i grzybów, a także elementów przyrody 

nieożywionej, w miejscach ich naturalnego występowania; 

 8) ochrona krajobrazowa - zachowanie cech charakterystycznych danego krajobrazu; 

 9) ochrona ścisła - całkowite i trwałe zaniechanie bezpośredniej ingerencji człowieka w stan 

ekosystemów, tworów i składników przyrody oraz w przebieg procesów przyrodniczych na obszarach 

objętych ochroną, a w przypadku gatunków - całoroczną ochronę należących do nich osobników i 

stadiów ich rozwoju; 

10) ogród botaniczny - urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami 

funkcjonalnie z nim związanymi, będący miejscem ochrony ex situ, uprawy roślin różnych stref 

klimatycznych i siedlisk, uprawy roślin określonego gatunku oraz prowadzenia badań naukowych i 

edukacji; 

11) ogród zoologiczny - urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami

funkcjonalnie z nim związanymi, gdzie zwierzęta gatunków dziko występujących są hodowane i 

utrzymywane w celu ochrony ex situ, prowadzenia badań naukowych i edukacji oraz w celu ich 

publicznej ekspozycji nie mniej niż 7 dni w roku; 

12) ostoja - miejsce o warunkach sprzyjających egzystencji roślin, zwierząt lub grzybów zagrożonych 

wyginięciem lub rzadkich gatunków; 

13) ośrodek rehabilitacji zwierząt - miejsce, w którym jest prowadzone leczenie i rehabilitacja zwierząt 

dziko występujących, wymagających okresowej opieki  człowieka w celu przywrócenia ich do 

środowiska przyrodniczego; 

14) otulina - strefę ochronną graniczącą z formą ochrony przyrody i wyznaczoną indywidualnie dla formy

ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z 

działalności człowieka; 

15) pozyskiwanie: 

a) zbiór roślin lub grzybów gatunków chronionych lub ich części ze stanowisk naturalnych do celów 

gospodarczych, 

b) chwytanie, łowienie lub zbieranie zwierząt gatunków chronionych lub ich części i produktów 

pochodnych do celów gospodarczych, c) eksploatację lub wydobywanie skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin lub zwierząt; 

16) różnorodność biologiczna - zróżnicowanie żywych organizmów występujących w ekosystemach, w 

obrębie gatunku i między gatunkami, oraz zróżnicowanie ekosystemów; 

17) siedlisko przyrodnicze - obszar lądowy lub wodny, naturalny, półnaturalny lub antropogeniczny, 

wyodrębniony w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne; 

18) siedlisko roślin, siedlisko zwierząt lub siedlisko grzybów - obszar występowania roślin, zwierząt lub 

grzybów w ciągu całego życia lub dowolnym stadium ich rozwoju; 

19) specjalny obszar ochrony siedlisk - obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii 

Europejskiej, w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem 

gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk 

przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków; 

20) środowisko przyrodnicze - krajobraz wraz z tworami przyrody nieożywionej oraz naturalnymi i 

przekształconymi siedliskami przyrodniczymi z występującymi na nich roślinami, zwierzętami i 

grzybami; 

21) tereny zieleni - tereny wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, 

pokryte roślinnością, znajdujące się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, pełniące funkcje 

estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, a  w szczególności parki, zieleńce, promenady, 

bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a także zieleń 

towarzyszącą ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom oraz 

obiektom kolejowym i przemysłowym; 

22) udostępnianie - umożliwianie fotografowania lub filmowania w celach zarobkowych oraz korzystania z

zasobów, tworów i składników przyrody w celach naukowych, edukacyjnych, turystycznych, 

rekreacyjnych i sportowych; 

23) walory krajobrazowe - wartości ekologiczne, estetyczne lub kulturowe obszaru oraz związane z nim 

rzeźbę terenu, twory i składniki przyrody, ukształtowane przez siły przyrody lub działalność człowieka; 

24) właściwy stan ochrony gatunku - stan, w którym dane o dynamice liczebności populacji tego gatunku 

wskazują, że gatunek jest trwałym składnikiem właściwego dla niego siedliska, naturalny zasięg 

gatunku nie zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości oraz 

odpowiednio duże siedlisko dla utrzymania się populacji tego gatunku istnieje i prawdopodobnie 

nadal będzie istniało; 

25) właściwy stan ochrony siedliska przyrodniczego  - stan, w którym naturalny zasięg siedliska 

przyrodniczego i obszary zajęte przez to siedlisko  w obrębie jego zasięgu nie zmieniają się lub 

zwiększają się, struktura i funkcje, które są konieczne do długotrwałego utrzymania się siedliska, 

istnieją i prawdopodobnie nadal będą istniały oraz typowe dla tego siedliska gatunki znajdują się we 

właściwym stanie ochrony; 

26) wstęp do parku narodowego albo rezerwatu przyrody - wejście lub wjazd na obszar objęty ochroną 

ścisłą lub czynną w celu naukowym, edukacyjnym, turystycznym lub rekreacyjnym; 

27) zadrzewienie - drzewa i krzewy w granicach pasa drogowego, pojedyncze drzewa lub krzewy albo ich 

skupiska niebędące lasem w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 

2000 r. Nr 56, poz. 679, z późn. zm.

1)

), wraz z terenem, na którym występują, i pozostałymi 

składnikami szaty roślinnej tego terenu, spełniające cele ochronne, produkcyjne lub społecznokulturowe; 

28) zagrożenie wewnętrzne - czynnik mogący wywołać  niekorzystne zmiany cech fizycznych, 

chemicznych lub biologicznych zasobów, tworów i składników chronionej przyrody, walorów 

krajobrazowych oraz przebiegu procesów przyrodniczych, wynikający z przyczyn naturalnych lub z 

działalności człowieka w granicach obszarów lub obiektów podlegających ochronie prawnej; 

29) zagrożenie zewnętrzne - czynnik mogący wywołać  niekorzystne zmiany cech fizycznych, 

chemicznych lub biologicznych zasobów, tworów i składników chronionej przyrody, walorów 

krajobrazowych oraz przebiegu procesów przyrodniczych, wynikający z przyczyn naturalnych lub z 

działalności człowieka, mający swoje źródło poza granicami obszarów lub obiektów podlegających 

ochronie prawnej. Rozdział 2

Formy ochrony przyrody

Art. 6. 1. Formami ochrony przyrody są: 

 1) parki narodowe; 

 2) rezerwaty przyrody; 

 3) parki krajobrazowe; 

 4) obszary chronionego krajobrazu; 

 5) obszary Natura 2000; 

 6) pomniki przyrody; 

 7) stanowiska dokumentacyjne; 

 8) użytki ekologiczne; 

 9) zespoły przyrodniczo-krajobrazowe; 

10) ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów. 

2. W drodze porozumienia z sąsiednimi państwami mogą być wyznaczane przygraniczne obszary 

cenne pod względem przyrodniczym w celu ich wspólnej ochrony. 

Art. 7. 1. Utworzenie lub powiększenie obszaru parku narodowego lub rezerwatu przyrody jest celem 

publicznym w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 

2000 r. Nr 46, poz. 543, z późn. zm.

2)

). 

2. Utworzenie lub powiększenie obszaru parku narodowego lub rezerwatu przyrody obejmujące 

obszary, które stanowią nieruchomości niebędące własnością Skarbu Państwa, następuje za zgodą 

właściciela, a w razie braku jego zgody - w trybie wywłaszczenia określonym w ustawie z dnia 21 sierpnia 

1997 r. o gospodarce nieruchomościami. 

Art. 8. 1. Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się  szczególnymi wartościami 

przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 

1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. 

2. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i 

składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i 

składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk 

zwierząt lub siedlisk grzybów. 

3. Park narodowy jest państwową jednostką budżetową w rozumieniu przepisów o finansach 

publicznych. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska, w drodze zarządzenia, nadaje parkowi narodowemu statut 

określający jego strukturę organizacyjną. 

Art. 9. 1. Nadzór nad parkami narodowymi sprawuje minister właściwy do spraw środowiska. 

2. Nadzór, o którym mowa w ust. 1, obejmuje: 

 1) zatwierdzanie planów finansowych oraz sporządzanie sprawozdań zbiorczych z działalności parków 

narodowych; 

 2) zatwierdzanie rocznych zadań rzeczowych wynikających z planu ochrony lub zadań ochronnych; 

 3) koordynowanie działalności naukowej i edukacyjnej; 

 4) kontrolę funkcjonowania parków narodowych; 

 5) funkcjonowanie Służb Parków Narodowych. 

Art. 10. 1. Utworzenie parku narodowego, zmiana jego granic lub likwidacja następuje w drodze 

rozporządzenia Rady Ministrów, które określa jego nazwę, obszar, przebieg granicy, otulinę i 

nieruchomości Skarbu Państwa nieprzechodzące w trwały zarząd parku narodowego. Rada Ministrów, 

wydając rozporządzenie, kieruje się rzeczywistym stanem wartości przyrodniczych obszaru. Likwidacja 

lub zmniejszenie obszaru parku narodowego następuje wyłącznie w razie bezpowrotnej utraty wartości 

przyrodniczych i kulturowych jego obszaru. 

2. Utworzenie parku narodowego, zmiana jego granic lub likwidacja może nastąpić po uzgodnieniu z 

właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego, na których 

obszarze działania planuje się powyższe zmiany, oraz po zaopiniowaniu, w terminie 30 dni od dnia przedłożenia tych zmian, przez zainteresowane organizacje pozarządowe. Niezłożenie opinii w 

przewidzianym terminie uznaje się za brak uwag. 

3. Nieruchomości Skarbu Państwa położone w granicach parku narodowego i służące realizacji jego 

celów zostają oddane w trwały zarząd parku narodowego, na zasadach określonych w rozdziale 5 działu II

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. 

4. Administrowanie obszarami morskimi położonymi w granicach parku narodowego odbywa się na 

podstawie działu III ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i 

administracji morskiej (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1502, z późn. zm.

3)

). 

5. Parkowi narodowemu przysługuje prawo pierwokupu nieruchomości położonej w granicach parku 

narodowego na rzecz Skarbu Państwa. 

6. Projekty studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych 

planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego województw oraz 

planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej 

strefy ekonomicznej w części dotyczącej parku narodowego i jego otuliny wymagają uzgodnienia z 

dyrektorem parku narodowego w zakresie ustaleń tych planów, mogących mieć negatywny wpływ na 

ochronę przyrody parku narodowego. 

Art. 11. 1. Na obszarach graniczących z parkiem narodowym wyznacza się otulinę parku 

narodowego. 

2. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych ze względu na potrzebę ochrony 

zwierząt w parku narodowym. 

3. Strefa ochronna zwierząt łownych nie podlega włączeniu w granice obwodów łowieckich. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska ustanawia, w drodze rozporządzenia, strefę ochronną 

zwierząt łownych, określając obszary wchodzące w jej skład oraz kryteria i sposoby utrzymania właściwej 

liczebności i struktury populacji poszczególnych gatunków zwierząt łownych, kierując się potrzebą: 

 1) ochrony gatunków zwierząt łownych w parkach narodowych; 

 2) tworzenia strefy bezpieczeństwa dla gatunków zwierząt łownych wychodzących na żerowiska poza 

obszar parku narodowego; 

 3) utrzymywania właściwej liczebności i struktury populacji poszczególnych gatunków zwierząt łownych 

na obszarze parku narodowego w celu zachowania równowagi przyrodniczej. 

5. Ochrona zwierząt łownych w strefie ochronnej zwierząt łownych należy do zadań dyrektora parku 

narodowego. 

akty wykonawcze 

Art. 12. 1. Obszar parku narodowego jest udostępniany w celach naukowych, edukacyjnych, 

kulturowych, turystycznych, rekreacyjnych i sportowych w sposób, który nie wpłynie negatywnie na 

przyrodę w parku narodowym. 

2. W planie ochrony parku narodowego, a do czasu jego sporządzenia - w zadaniach ochronnych 

ustala się miejsca, które mogą być udostępniane, oraz maksymalną liczbę osób mogących przebywać 

jednocześnie w tych miejscach. 

3. Za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnianie parku 

narodowego lub niektórych jego obszarów mogą być pobierane opłaty. 

4. Wysokość opłat, o których mowa w ust. 3, ustala dyrektor parku narodowego. 

5. Opłata za jednorazowy wstęp do parku nie może przekraczać kwoty 6 zł waloryzowanej o 

prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie 

budżetowej. 

6. Opłaty, o których mowa w ust. 3, uiszcza się w formie wykupu biletu wstępu jednorazowego lub 

wstępu wielokrotnego w miejscach pobierania opłat lub wnosi się na rachunek bankowy parku 

narodowego. 

7. Opłat za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary nie pobiera się od: 

 1) dzieci w wieku do 7 lat; 

 2) osób, które posiadają zezwolenie dyrektora parku narodowego na prowadzenie badań naukowych w 

zakresie ochrony przyrody; 

 3) uczniów szkół i studentów odbywających zajęcia  dydaktyczne w parku narodowym w zakresie 

uzgodnionym z dyrektorem parku narodowego;  4) mieszkańców gmin położonych w granicach parku narodowego i gmin graniczących z parkiem 

narodowym; 

 5) osób udających się do wyznaczonych w parku narodowym plaż; 

 6) osób udających się do miejsc kultu religijnego.

8. Opłatę za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary w wysokości 50 % stawki 

opłaty ustalonej przez dyrektora parku narodowego pobiera się od: 

 1) uczniów szkół i studentów; 

 2) emerytów i rencistów; 

 3) osób niepełnosprawnych; 

 4) żołnierzy służby czynnej. 

9. Opłaty, o których mowa w ust. 3, są przychodami  gospodarstw pomocniczych przy parkach 

narodowych w rozumieniu art. 20 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 

2003 r. Nr 15, poz. 148, z późn. zm.

4)

) i są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury 

turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz na ochronę przyrody. Opłaty pobierane za wstęp do 

parku narodowego, w wysokości 15 % wpływów za każdy kwartał, przeznacza się na dofinansowanie 

działalności ratowniczej specjalistycznych organizacji ratowniczych - Górskiego Ochotniczego Pogotowia

Ratunkowego oraz Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, działających na terenie danego 

parku narodowego. 

10. Minister właściwy do spraw środowiska, uwzględniając zróżnicowanie walorów przyrodniczych i 

krajobrazowych parków narodowych, nasilenie ruchu turystycznego i jego oddziaływanie na przyrodę 

parków narodowych, określi, w drodze rozporządzenia, parki narodowe lub niektóre ich obszary, gdzie za

wstęp pobiera się opłaty. 

akty wykonawcze 

Art. 13. 1. Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w  stanie naturalnym lub mało 

zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt  i 

siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi 

wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. 

2. Na obszarach graniczących z rezerwatem przyrody może być wyznaczona otulina. 

3. Uznanie za rezerwat przyrody obszarów, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze 

rozporządzenia wojewody, które określa jego nazwę,  położenie lub przebieg granicy i otulinę, jeżeli 

została wyznaczona, cele ochrony oraz rodzaj, typ i podtyp rezerwatu przyrody, a także sprawującego 

nadzór nad rezerwatem. Wojewoda, w drodze rozporządzenia, za zgodą ministra właściwego do spraw 

środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody, może zmniejszyć lub zwiększyć 

obszar rezerwatu przyrody, zmienić cele ochrony, a w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych, 

dla których rezerwat został powołany - zlikwidować rezerwat przyrody. 

4. Wojewoda, w drodze rozporządzenia, może wprowadzić opłaty za wstęp na obszar rezerwatu 

przyrody, kierując się potrzebą ochrony przyrody. 

5. Wojewoda ustala stawki opłat, o których mowa w ust. 4, przy czym opłata za jednorazowy wstęp 

do rezerwatu nie może przekraczać kwoty 6 zł waloryzowanej o prognozowany średnioroczny wskaźnik 

cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej. 

6. Opłaty, o których mowa w ust. 4, są przeznaczane na ochronę przyrody. 

Art. 14. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje, typy i 

podtypy rezerwatów przyrody, kierując się potrzebą  zapewnienia na obszarach cennych przyrodniczo, 

zróżnicowanych pod względem wartości przyrodniczych, ochrony rezerwatowej oraz wytypowania 

reprezentatywnej liczby rezerwatów przyrody ze względu na dominujący przedmiot ochrony i główny typ 

ekosystemu. 

akty wykonawcze 

Art. 15. 1. W parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się: 

 1) budowy lub rozbudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i 

urządzeń służących celom parku narodowego albo rezerwatu przyrody; 

 2) rybactwa, z wyjątkiem obszarów ustalonych w planie ochrony albo w zadaniach ochronnych;  3) chwytania lub zabijania dziko występujących zwierząt, zbierania lub niszczenia jaj, postaci 

młodocianych i form rozwojowych zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych, zbierania 

poroży, niszczenia nor, gniazd, legowisk i innych schronień zwierząt oraz ich miejsc rozrodu; 

 4) polowania, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w  planie ochrony lub zadaniach ochronnych 

ustanowionych dla rezerwatu przyrody; 

 5) pozyskiwania, niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin oraz grzybów; 

 6) użytkowania, niszczenia, umyślnego uszkadzania, zanieczyszczania i dokonywania zmian obiektów 

przyrodniczych, obszarów oraz zasobów, tworów i składników przyrody; 

 7) zmiany stosunków wodnych, regulacji rzek i potoków, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody; 

 8) pozyskiwania skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, 

minerałów i bursztynu; 

 9) niszczenia gleby lub zmiany przeznaczenia i użytkowania gruntów; 

10) palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym płomieniu, z 

wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez 

organ uznający obszar za rezerwat przyrody; 

11) prowadzenia działalności wytwórczej, handlowej  i rolniczej, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych w 

planie ochrony; 

12) stosowania chemicznych i biologicznych środków ochrony roślin i nawozów; 

13) zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez

dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat 

przyrody; 

14) amatorskiego połowu ryb, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach 

ochronnych; 

15) ruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego i jazdy konnej wierzchem, z wyjątkiem szlaków i tras 

narciarskich wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez 

organ uznający obszar za rezerwat przyrody; 

16) wprowadzania psów na obszary objęte ochroną ścisłą i czynną, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych w 

planie ochrony oraz psów pasterskich wprowadzanych na obszary objęte ochroną czynną, na których 

plan ochrony albo zadania ochronne dopuszczają wypas; 

17) wspinaczki, eksploracji jaskiń lub zbiorników wodnych, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez 

dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat 

przyrody; 

18) ruchu pojazdów poza drogami publicznymi oraz poza drogami położonymi na nieruchomościach 

będących w trwałym zarządzie parku narodowego, wskazanymi przez dyrektora parku narodowego, a 

w rezerwacie przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody; 

19) umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych z ochroną 

przyrody, udostępnianiem parku albo rezerwatu przyrody, edukacją ekologiczną, z wyjątkiem znaków 

drogowych i innych znaków związanych z ochroną bezpieczeństwa i porządku powszechnego; 

20) zakłócania ciszy; 

21) używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania sportów wodnych i 

motorowych, pływania i żeglowania, z wyjątkiem akwenów lub szlaków wyznaczonych przez 

dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat 

przyrody; 

22) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu; 

23) biwakowania, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie 

przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody; 

24) prowadzenia badań naukowych - w parku narodowym bez zgody dyrektora parku, a w rezerwacie 

przyrody - bez zgody organu uznającego obszar za rezerwat przyrody; 

25) wprowadzania gatunków roślin, zwierząt lub grzybów, bez zgody ministra właściwego do spraw 

środowiska; 

26) wprowadzania organizmów genetycznie zmodyfikowanych; 

27) organizacji imprez rekreacyjno-sportowych - w parku narodowym bez zgody dyrektora parku 

narodowego, a w rezerwacie przyrody bez zgody organu uznającego obszar za rezerwat przyrody. 

2. Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą: 

 1) wykonywania zadań wynikających z planu ochrony lub zadań ochronnych;  2) likwidacji nagłych zagrożeń oraz wykonywania czynności nieujętych w planie ochrony lub zadaniach 

ochronnych, za zgodą organu ustanawiającego plan ochrony lub zadania ochronne; 

 3) prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym; 

 4) wykonywania zadań z zakresu obronności kraju w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa; 

 5) obszarów objętych ochroną krajobrazową w trakcie ich gospodarczego wykorzystywania przez 

jednostki organizacyjne, osoby prawne lub fizyczne oraz wykonywania prawa własności, zgodnie z 

przepisami Kodeksu cywilnego. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska może zezwolić na odstępstwa od zakazów, o których 

mowa w ust. 1, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą ochrony przyrody, wykonywaniem badań naukowych, 

celami edukacyjnymi, kulturowymi, turystycznymi, rekreacyjnymi i sportowymi, celami kultu religijnego lub 

realizacją inwestycji liniowych celu publicznego w  przypadku braku rozwiązań alternatywnych, pod 

warunkiem przeprowadzenia przez inwestora działań kompensujących utratę wartości przyrodniczych 

danego obszaru. 

akty wykonawcze 

Art. 16. 1. Park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze  względu na wartości przyrodnicze, 

historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w  celu zachowania, popularyzacji tych wartości w 

warunkach zrównoważonego rozwoju. 

2. Na obszarach graniczących z parkiem krajobrazowym może być wyznaczona otulina. 

3. Utworzenie parku krajobrazowego lub powiększenie jego obszaru następuje w drodze 

rozporządzenia wojewody, które określa jego nazwę,  obszar, przebieg granicy i otulinę, jeżeli została 

wyznaczona, szczególne cele ochrony oraz zakazy właściwe dla danego parku krajobrazowego lub jego 

części wybrane spośród zakazów, o których mowa w art. 17 ust. 1, wynikające z potrzeb jego ochrony. 

Likwidacja lub zmniejszenie obszaru parku krajobrazowego następuje w drodze rozporządzenia 

wojewody, po uzgodnieniu z właściwymi miejscowo radami gmin, z powodu bezpowrotnej utraty wartości 

przyrodniczych, historycznych i kulturowych oraz walorów krajobrazowych na obszarach projektowanych 

do wyłączenia spod ochrony. 

4. Projekt rozporządzenia w sprawie utworzenia, zmiany granic lub likwidacji parku krajobrazowego 

wymaga uzgodnienia z właściwą miejscowo radą gminy.

5. Statut parku krajobrazowego lub zespołu parków krajobrazowych określający strukturę 

organizacyjną parku lub zespołu parków nadaje wojewoda, w drodze zarządzenia. 

6. Grunty rolne i leśne oraz inne nieruchomości znajdujące się w granicach parku krajobrazowego 

pozostawia się w gospodarczym wykorzystaniu. 

7. Projekty studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych 

planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego województw oraz 

planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej 

strefy ekonomicznej w części dotyczącej parku krajobrazowego i jego otuliny wymagają uzgodnienia z 

właściwym miejscowo wojewodą. 

Art. 17. 1. W parku krajobrazowym mogą być wprowadzone następujące zakazy: 

 1) realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu art. 51 ustawy 

z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.

5)

); 

 2) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia ich nor, legowisk, innych schronień i

miejsc rozrodu oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania 

czynności w ramach racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej, rybackiej i łowieckiej; 

 3) likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają z

potrzeby ochrony przeciwpowodziowej lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub 

wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy urządzeń wodnych; 

 4) pozyskiwania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych 

szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu; 

 5) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z 

zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub przeciwosuwiskowym lub budową, 

odbudową, utrzymaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych; 

 6) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody lub racjonalnej 

gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;  7) budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegów rzek, jezior i 

innych zbiorników wodnych, z wyjątkiem obiektów służących turystyce wodnej, gospodarce wodnej 

lub rybackiej; 

 8) lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 200 m od krawędzi brzegów klifowych oraz 

w pasie technicznym brzegu morskiego; 

 9) likwidowania, zasypywania i przekształcania zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodnobłotnych; 

10) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia własnych gruntów rolnych; 

11) prowadzenia chowu i hodowli zwierząt metodą bezściółkową; 

12) utrzymywania otwartych rowów ściekowych i zbiorników ściekowych; 

13) organizowania rajdów motorowych i samochodowych; 

14) używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na otwartych zbiornikach wodnych. 

2. Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą: 

 1) wykonywania zadań wynikających z planu ochrony;

 2) wykonywania zadań na rzecz obronności kraju i bezpieczeństwa państwa; 

 3) prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym; 

 4) realizacji inwestycji celu publicznego w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o 

planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 41), 

zwanej dalej "inwestycją celu publicznego". 

3. Zakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, nie dotyczy realizacji przedsięwzięć mogących znacząco 

oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko nie jest 

obowiązkowe i przeprowadzona procedura oceny oddziaływania na środowisko wykazała brak 

niekorzystnego wpływu na przyrodę parku krajobrazowego. 

4. Zakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 14, nie dotyczy statków jednostek ratowniczych, jednostek 

organizacyjnych właściciela wód lub urządzeń wodnych zlokalizowanych na wodach, inspektorów żeglugi 

śródlądowej, Państwowej i Społecznej Straży Rybackiej, promów w ciągu dróg publicznych, prowadzenia 

racjonalnej gospodarki rybackiej oraz wykonywania zadań z zakresu ochrony przyrody przez Służbę 

Parku Krajobrazowego. 

Art. 18. 1. Dla parków narodowych, rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych sporządza się i 

realizuje plan ochrony. 

2. Plan ochrony, o którym mowa w ust. 1, ustanawia się w terminie 5 lat od dnia utworzenia parku 

narodowego, uznania obszaru za rezerwat przyrody albo utworzenia parku krajobrazowego. 

Art. 19. 1. Projekt planu ochrony sporządza dla: 

 1) parku narodowego - dyrektor parku narodowego; 

 2) rezerwatu przyrody - organ, który uznał dany obszar za rezerwat przyrody lub po uzgodnieniu z tym 

organem - zarządzający rezerwatem albo sprawujący nadzór nad rezerwatem; 

 3) parku krajobrazowego - dyrektor parku krajobrazowego lub dyrektor zespołu parków krajobrazowych. 

2. Projekt planu ochrony, o którym mowa w ust. 1, wymaga: 

 1) zaopiniowania przez właściwe miejscowo rady gmin, z zastrzeżeniem pkt. 2; 

 2) uzgodnienia z właściwymi miejscowo radami gmin  ustaleń dotyczących infrastruktury technicznej, 

zagospodarowania turystycznego, sposobu użytkowania gruntów, eliminacji lub ograniczania 

zagrożeń zewnętrznych oraz ustaleń do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania 

przestrzennego gmin oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w odniesieniu do 

nieruchomości niebędących własnością Skarbu Państwa. 

3. Przepisy ust. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku dokonywania zmiany planu ochrony. 

4. Projekt planu ochrony dla rezerwatu przyrody wymaga uzgodnienia z ministrem właściwym do 

spraw środowiska. 

5. Minister właściwy do spraw środowiska ustanawia, w drodze rozporządzenia, plan ochrony dla 

parku narodowego w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania projektu planu lub odmawia jego 

ustanowienia, jeżeli projekt planu jest niezgodny z celami ochrony przyrody, uwzględniając konieczność

dostosowania działań ochronnych do celów ochrony parku narodowego. Plan ochrony może być 

zmieniony, jeżeli wynika to z potrzeb ochrony przyrody. 

6. Wojewoda ustanawia, w drodze rozporządzenia, plan ochrony dla rezerwatu przyrody i parku 

krajobrazowego w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania projektu planu lub odmawia jego ustanowienia, jeżeli projekt planu jest niezgodny z celami ochrony przyrody. Plan ochrony może być zmieniony, jeżeli

wynika to z potrzeb ochrony przyrody. 

7. Plan ochrony dla rezerwatu przyrody położonego na terenie kilku województw ustanawia 

wojewoda, na którego terenie znajduje się największa powierzchnia tego rezerwatu, w porozumieniu z 

pozostałymi wojewodami. 

8. Plan ochrony dla parku krajobrazowego położonego na terenie kilku województw ustanawia 

wojewoda właściwy ze względu na siedzibę dyrekcji parku, w porozumieniu z pozostałymi wojewodami. 

Art. 20. 1. Plan ochrony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody oraz parku krajobrazowego 

sporządza się na okres 20 lat, z uwzględnieniem: 

 1) charakterystyki i oceny stanu przyrody; 

 2) identyfikacji i oceny istniejących oraz potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych; 

 3) charakterystyki i oceny uwarunkowań społecznych i gospodarczych; 

 4) analizy skuteczności dotychczasowych sposobów ochrony; 

 5) charakterystyki i oceny stanu zagospodarowania przestrzennego. 

2. Prace przy sporządzaniu planów ochrony, o których mowa w ust. 1, polegają na: 

 1) ocenie stanu zasobów, tworów i składników przyrody, walorów krajobrazowych, wartości kulturowych 

oraz istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych, która może być wykonana 

w formie szczegółowych opisów; 

 2) opracowaniu koncepcji ochrony zasobów, tworów i składników przyrody oraz wartości kulturowych, a 

także eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych; 

 3) wskazaniu zadań ochronnych, z podaniem rodzaju, zakresu i lokalizacji. 

3. Plan ochrony dla parku narodowego oraz rezerwatu przyrody zawiera: 

 1) cele ochrony przyrody oraz wskazanie przyrodniczych i społecznych uwarunkowań ich realizacji; 

 2) identyfikację oraz określenie sposobów eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych 

zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz ich skutków; 

 3) wskazanie obszarów ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej; 

 4) określenie działań ochronnych na obszarach ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej, z podaniem 

rodzaju, zakresu i lokalizacji tych działań; 

 5) wskazanie obszarów i miejsc udostępnianych dla  celów naukowych, edukacyjnych, turystycznych, 

rekreacyjnych, sportowych, amatorskiego połowu ryb  i rybactwa oraz określenie sposobów ich 

udostępniania; 

 6) wskazanie miejsc, w których może być prowadzona działalność wytwórcza, handlowa i rolnicza; 

 7) ustalenia do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, 

miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego 

województw oraz planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza 

terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej dotyczące eliminacji lub ograniczenia zagrożeń 

zewnętrznych. 

4. Plan ochrony dla parku krajobrazowego zawiera: 

 1) cele ochrony przyrody oraz przyrodnicze, społeczne i gospodarcze uwarunkowania ich realizacji; 

 2) identyfikację oraz określenie sposobów eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych 

zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz ich skutków; 

 3) wskazanie obszarów realizacji działań ochronnych; 

 4) określenie zakresu prac związanych z ochroną przyrody i kształtowaniem krajobrazu; 

 5) wskazanie obszarów udostępnianych dla celów naukowych, edukacyjnych, turystycznych, 

rekreacyjnych, amatorskiego połowu ryb i dla innych form gospodarowania oraz określenie sposobów 

korzystania z tych obszarów; 

 6) ustalenia do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, 

miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego 

województw oraz planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza 

terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej dotyczące eliminacji lub ograniczenia zagrożeń 

zewnętrznych. 

Art. 21. Minister właściwy do spraw środowiska określi dla parku narodowego, rezerwatu przyrody, 

parku krajobrazowego, w drodze rozporządzenia: 

 1) tryb sporządzania projektu planu ochrony,  2) zakres prac na potrzeby sporządzenia projektu planu ochrony, 

 3) tryb dokonywania zmian w planie ochrony, 

 4) zakres i sposoby ochrony zasobów, tworów i składników przyrody 

- kierując się potrzebą ochrony zasobów, tworów i składników przyrody żywej i nieożywionej w parkach 

narodowych, rezerwatach przyrody oraz parkach krajobrazowych, z uwzględnieniem możliwości 

technicznych, organizacyjnych i finansowych oraz poziomu wiedzy i nauki w zakresie ochrony przyrody. 

akty wykonawcze 

Art. 22. 1. Dla parku narodowego lub rezerwatu przyrody, do czasu ustanowienia planu ochrony, 

sprawujący nadzór sporządza projekt zadań ochronnych. 

2. Zadania ochronne, o których mowa w ust. 1, ustanawia, w drodze zarządzenia: 

 1) minister właściwy do spraw środowiska - dla parku narodowego; 

 2) wojewoda, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw środowiska - dla rezerwatu przyrody.

3. Zadania ochronne, o których mowa w ust. 1, uwzględniają: 

 1) identyfikację i ocenę istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz 

sposoby eliminacji lub ograniczania tych zagrożeń i ich skutków; 

 2) opis sposobów ochrony czynnej ekosystemów, z podaniem rodzaju, rozmiaru i lokalizacji 

poszczególnych zadań; 

 3) opis sposobów czynnej ochrony gatunków roślin, zwierząt lub grzybów; 

 4) wskazanie obszarów objętych ochroną ścisłą, czynną oraz krajobrazową. 

4. Zadania ochronne, o których mowa w ust. 1, mogą być ustanawiane na rok lub równocześnie na 

kolejne lata, nie dłużej jednak niż na 5 lat. 

akty wykonawcze 

Art. 23. 1. Obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający 

się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania 

potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. 

2. Wyznaczenie obszaru chronionego krajobrazu następuje w drodze rozporządzenia wojewody, 

które określa jego nazwę, położenie, obszar, sprawującego nadzór, ustalenia dotyczące czynnej ochrony 

ekosystemów oraz zakazy właściwe dla danego obszaru chronionego krajobrazu lub jego części wybrane 

spośród zakazów wymienionych w art. 24 ust. 1, wynikające z potrzeb jego ochrony. Likwidacja lub 

zmiana granic obszaru chronionego krajobrazu następuje w drodze rozporządzenia wojewody, po 

zaopiniowaniu przez wojewódzką radę ochrony przyrody oraz właściwe miejscowo rady gmin, z powodu 

bezpowrotnej utraty wyróżniającego się krajobrazu o zróżnicowanych ekosystemach i możliwości 

zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem. 

3. Projekt rozporządzenia w sprawie wyznaczenia lub powiększenia obszaru chronionego krajobrazu 

wymaga uzgodnienia z właściwą miejscowo radą gminy.

4. Jeżeli wojewoda nie wyznaczył obszaru chronionego krajobrazu, obszar ten może być 

wyznaczony przez radę gminy, w drodze uchwały, która określa jego nazwę, położenie, obszar, 

sprawującego nadzór, ustalenia dotyczące czynnej ochrony ekosystemów oraz zakazy właściwe dla 

danego obszaru chronionego krajobrazu lub jego części wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 

24 ust. 1, wynikające z potrzeb jego ochrony. Likwidacja lub zmiana granic obszaru chronionego 

krajobrazu następuje w drodze uchwały rady gminy. 

5. Projekty studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych 

planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego województw i 

planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej 

strefy ekonomicznej, w części dotyczącej obszaru chronionego krajobrazu, wymagają uzgodnienia z 

właściwym wojewodą. 

Art. 24. 1. Na obszarze chronionego krajobrazu mogą być wprowadzone następujące zakazy: 

 1) zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia ich nor, legowisk, innych schronień i miejsc 

rozrodu oraz tarlisk, złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności 

związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką; 

 2) realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu art. 51 ustawy 

z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska;  3) likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają 

one z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej i zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub 

wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy urządzeń wodnych; 

 4) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym  torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych 

szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu; 

 5) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z 

zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub przeciwosuwiskowym lub 

utrzymaniem, budową, odbudową, naprawą lub remontem urządzeń wodnych; 

 6) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli służą innym celom niż ochrona przyrody lub 

zrównoważone wykorzystanie użytków rolnych i leśnych oraz racjonalna gospodarka wodna lub 

rybacka; 

 7) likwidowania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy i obszarów wodno-błotnych; 

 8) lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegów rzek, jezior i innych

zbiorników wodnych, z wyjątkiem urządzeń wodnych oraz obiektów służących prowadzeniu 

racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej; 

 9) lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 200 m od linii brzegów klifowych oraz w 

pasie technicznym brzegu morskiego. 

2. Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą: 

 1) wykonywania zadań na rzecz obronności kraju i bezpieczeństwa państwa; 

 2) prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym; 

 3) realizacji inwestycji celu publicznego. 

Art. 25. 1. Sieć obszarów Natura 2000 obejmuje: 

 1) obszary specjalnej ochrony ptaków; 

 2) specjalne obszary ochrony siedlisk. 

2. Obszar Natura 2000 może obejmować część lub całość obszarów i obiektów objętych formami 

ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-4 i 6-9. 

Art. 26. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, typy siedlisk 

przyrodniczych oraz gatunki roślin i zwierząt, ze wskazaniem typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o 

znaczeniu priorytetowym, wymagające ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000, a także 

kryteria i sposoby wyboru reprezentatywnej liczby i powierzchni siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin 

i siedlisk zwierząt do ochrony w formie obszarów Natura 2000, mając na uwadze zachowanie szczególnie 

cennych i zagrożonych składników różnorodności biologicznej. 

akty wykonawcze 

Art. 27. 1. Minister właściwy do spraw środowiska opracowuje projekt listy obszarów Natura 2000, 

zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej. 

2. Projekt, o którym mowa w ust. 1, wymaga zasięgnięcia opinii właściwych miejscowo rad gmin. 

Niezłożenie opinii w terminie 30 dni od dnia otrzymania projektu uznaje się za brak uwag. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska, po uzyskaniu zgody Rady Ministrów, przekazuje Komisji 

Europejskiej: 

 1) projekt listy specjalnych obszarów ochrony siedlisk; 

 2) szacunek dotyczący współfinansowania przez Wspólnotę Europejską ochrony obszarów 

wyznaczonych ze względu na typy siedlisk przyrodniczych oraz gatunki roślin i zwierząt o znaczeniu 

priorytetowym. 

Art. 28. 1. Wyznaczenie obszaru Natura 2000, zmiana jego granic lub likwidacja następuje w 

porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa, ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi i z 

ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej, w drodze rozporządzenia ministra właściwego do 

spraw środowiska, które określa nazwę, położenie administracyjne, obszar i mapę obszaru, cel i 

przedmiot ochrony oraz sprawującego nadzór nad obszarem. Minister właściwy do spraw środowiska, 

wydając rozporządzenie, kieruje się rzeczywistym stanem siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i

zwierząt. 

2. Po wyznaczeniu obszarów specjalnej ochrony ptaków minister właściwy do spraw środowiska 

przekazuje listę tych obszarów Komisji Europejskiej. 3. Specjalne obszary ochrony siedlisk minister właściwy do spraw środowiska wyznacza po 

uzgodnieniu z Komisją Europejską. 

akty wykonawcze 

Art. 29. 1. Dla obszaru Natura 2000 minister właściwy do spraw środowiska ustanawia, w drodze 

rozporządzenia, plan ochrony na okres 20 lat, uwzględniający ekologiczne właściwości siedlisk 

przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony obszar ten został wyznaczony, 

wykorzystując, obejmujące obszar Natura 2000, plany ochrony ustanowione dla parku narodowego, 

rezerwatu przyrody i parku krajobrazowego oraz plany urządzenia lasu. Plan ochrony może być 

zmieniony, jeżeli wynika to z potrzeb ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt.

2. Projekt planu ochrony obszaru Natura 2000 sporządza sprawujący nadzór nad obszarem w 

terminie 5 lat od dnia wyznaczenia tego obszaru, w uzgodnieniu z właściwymi miescowo radami gmin. 

3. Plan ochrony obszaru Natura 2000 zawiera: 

 1) opis i ocenę istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz określenie 

sposobów eliminacji lub ograniczania tych zagrożeń i ich skutków; 

 2) opis warunków zachowania lub przywrócenia właściwego stanu ochrony siedlisk i gatunków, o 

których mowa w ust. 1; 

 3) wykaz zadań ochronnych, z określeniem sposobu ich wykonywania, rodzaju, zakresu i lokalizacji, na 

okres stosowny do potrzeb; 

 4) określenie zakresu monitoringu przyrodniczego; 

 5) opis przebiegu granic obszaru Natura 2000. 

Art. 30. 1. Minister właściwy do spraw środowiska określi,  w drodze rozporządzenia, tryb i zakres 

opracowania projektu planu ochrony, o którym mowa w art. 29 ust. 1, w tym sposoby ochrony siedlisk 

przyrodniczych i gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznacza się obszary Natura 2000, 

kierując się potrzebą ochrony tych obszarów. 

2. Plan ochrony ustanowiony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody, parku krajobrazowego oraz 

plan urządzenia lasu powinny być zgodne z planem ochrony ustanowionym dla obszaru Natura 2000, 

jeżeli obszar ten obejmuje teren parku narodowego, rezerwatu przyrody, parku krajobrazowego lub obszar

objęty planem urządzenia lasów. 

akty wykonawcze 

Art. 31. Sprawujący nadzór nad obszarem Natura 2000 sporządza i przekazuje ministrowi 

właściwemu do spraw środowiska, co 6 lat w odniesieniu do specjalnego obszaru ochrony siedlisk oraz co

3 lata w odniesieniu do obszaru specjalnej ochrony  ptaków, ocenę realizacji ochrony tego obszaru, 

zawierającą informacje dotyczące podejmowanych działań ochronnych oraz wpływu tych działań na stan 

ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony

obszar Natura 2000, a także wyniki monitorowania i nadzoru tych działań. 

Art. 32. 1. Minister właściwy do spraw środowiska nadzoruje funkcjonowanie obszarów Natura 2000, 

prowadząc ewidencję danych niezbędnych do podejmowania działań w zakresie ich ochrony. 

2. Nadzór, o którym mowa w ust. 1, polega na: 

 1) wydawaniu zaleceń i wytycznych w zakresie ochrony i funkcjonowania obszarów Natura 2000; 

 2) określaniu zakresu i żądaniu informacji dotyczących ochrony i funkcjonowania obszarów Natura 

2000; 

 3) kontroli realizacji ustaleń planów ochrony obszarów Natura 2000. 

3. Wojewoda koordynuje funkcjonowanie obszarów Natura 2000 na obszarze swojego działania. 

4. Na terenie zarządzanym przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe znajdującym 

się na obszarze Natura 2000 zadania w zakresie ochrony przyrody wykonuje samodzielnie miejscowy 

nadleśniczy, zgodnie z ustaleniami planu ochrony obszaru Natura 2000 uwzględnionym w planie 

urządzenia lasu. 

Art. 33. 1. 

(1)

 Zabrania się podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan 

siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć 

negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, z zastrzeżeniem art. 

34. 2. 

(2)

 Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do projektowanych obszarów Natura 2000, znajdujących 

się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 1, do czasu odmowy zatwierdzenia albo zatwierdzenia tych 

obszarów przez Komisję Europejską jako obszary Natura 2000 i ich wyznaczenia w trybie przepisów, o 

których mowa w art. 28. 

3. 

(3)

 Projekty planów i projekty zmian do przyjętych planów oraz planowane przedsięwzięcia, które 

nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub obszarów, o których mowa w ust. 2, lub 

nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają 

przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych 

w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska. 

4-6. 

(4)

 (uchylone). 

Art. 34. 1. Jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym 

wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy 

miejscowo wojewoda, a na obszarach morskich dyrektor właściwego urzędu morskiego, może zezwolić na 

realizację planu lub przedsięwzięcia, które mogą mieć negatywny wpływ na siedliska przyrodnicze oraz 

gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, zapewniając 

wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania 

sieci obszarów Natura 2000, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Jeżeli na obszarze Natura 2000 występuje siedlisko lub gatunek o znaczeniu priorytetowym, 

zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może zostać udzielone wyłącznie w celu: 

 1) ochrony zdrowia i życia ludzi; 

 2) zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego; 

 3) uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego; 

 4) wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniu opinii 

Komisji Europejskiej. 

Art. 35. 1. Wydając zezwolenie, o którym mowa w art. 34 ust. 1, wojewoda lub dyrektor urzędu 

morskiego ustala zakres, miejsce, termin i sposób wykonania kompensacji przyrodniczej. 

2. Koszty kompensacji przyrodniczej ponosi podmiot realizujący plan lub przedsięwzięcie. 

3. Wojewoda lub dyrektor urzędu morskiego nadzoruje wykonanie kompensacji przyrodniczej. 

4. Wojewoda lub dyrektor urzędu morskiego informuje ministra właściwego do spraw środowiska o 

zezwoleniach, o których mowa w art. 34, o ich wykorzystaniu oraz o skutkach realizacji planu lub 

przedsięwzięcia i wykonanej kompensacji przyrodniczej. 

Art. 35a.

(5)

 W przypadku planowanych przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszar 

Natura 2000 i nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej 

ochrony, zezwolenie, o którym mowa w art. 34 ust. 1, zastępuje się decyzją o środowiskowych 

uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - 

Prawo ochrony środowiska; do decyzji stosuje się odpowiednio art. 34 i 35. 

Art. 36. 1. Na obszarach Natura 2000, z zastrzeżeniem ust. 2, nie podlega ograniczeniu działalność 

związana z utrzymaniem urządzeń i obiektów służących bezpieczeństwu przeciwpowodziowemu oraz 

działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka i rybacka, a także amatorski połów ryb, jeżeli nie 

zagrażają one zachowaniu siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin lub zwierząt ani nie wpływają w 

sposób istotny negatywnie na gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar 

Natura 2000. 

2. Prowadzenie działalności, o której mowa w ust. 1, na obszarach Natura 2000 wchodzących w 

skład parków narodowych i rezerwatów przyrody, jest dozwolone wyłącznie w zakresie, w jakim nie 

narusza to zakazów obowiązujących na tych obszarach. 

3. Jeżeli działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka lub rybacka wymaga dostosowania do 

wymogów ochrony obszaru Natura 2000, na którym nie mają zastosowania programy wsparcia z tytułu 

obniżenia dochodowości, wojewoda może zawrzeć umowę z właścicielem lub posiadaczem obszaru, z 

wyjątkiem zarządców nieruchomości Skarbu Państwa, która zawiera wykaz niezbędnych działań, sposoby 

i terminy ich wykonania oraz warunki i terminy rozliczenia należności za wykonane czynności, a także 

wartość rekompensaty za utracone dochody wynikające z wprowadzonych ograniczeń. Art. 37.

(6)

 Jeżeli działania na obszarze Natura 2000 zostały podjęte bez przeprowadzenia 

postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, o którym mowa w art. 33 ust. 3, wojewoda, 

a na obszarach morskich dyrektor właściwego urzędu  morskiego, nakazuje ich natychmiastowe 

wstrzymanie i podjęcie w wyznaczonym terminie niezbędnych czynności w celu przywrócenia 

poprzedniego stanu danego obszaru, jego części lub chronionych na nim gatunków. 

Art. 38. Minister właściwy do spraw środowiska składa do Komisji Europejskiej raporty i notyfikacje 

dotyczące obszarów Natura 2000 oraz występuje o opinie w sprawie tych obszarów. 

Art. 39. Koszty związane z wdrożeniem i funkcjonowaniem sieci obszarów Natura 2000 w zakresie 

nieobjętym finansowaniem przez Wspólnotę Europejską są finansowane z budżetu państwa z części, 

której dysponentem jest minister właściwy do spraw środowiska, oraz z funduszy celowych. 

Art. 40. 1. Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o 

szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz 

odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów 

drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy 

narzutowe oraz jaskinie. 

2. Na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi  to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa 

stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska może określić, w drodze rozporządzenia, kryteria 

uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, kierując się potrzebą ochrony 

drzew i krzewów ze względu na ich wielkość, wiek, pokrój i znaczenie historyczne, a odnośnie tworów 

przyrody nieożywionej - ze względu na ich znaczenie naukowe, estetyczne i krajobrazowe. 

Art. 41. 1. Stanowiskami dokumentacyjnymi są niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do 

wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji 

geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne 

wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i 

podziemnych. 

2. Stanowiskami dokumentacyjnymi mogą być także miejsca występowania kopalnych szczątków 

roślin lub zwierząt. 

Art. 42. Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających 

znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne

oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, 

starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub 

chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca 

sezonowego przebywania. 

Art. 43. Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego 

zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. 

Art. 44. 1. Ustanowienie pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego lub 

zespołu przyrodniczo-krajobrazowego następuje w drodze rozporządzenia wojewody albo uchwały rady 

gminy, jeżeli wojewoda nie ustanowił tych form ochrony przyrody. 

2. Rozporządzenie wojewody lub uchwała rady gminy,  o których mowa w ust. 1, określają nazwę 

danego obiektu lub obszaru, jego położenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, w razie 

potrzeby ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub 

jego części, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1. 

3. Zniesienia formy ochrony przyrody, o której mowa w ust. 1, dokonuje organ, który ustanowił daną 

formę ochrony przyrody; wojewoda - w drodze rozporządzenia, rada gminy - w drodze uchwały. 

4. Zniesienie formy ochrony przyrody, o której mowa w ust. 1, następuje w razie utraty wartości 

przyrodniczych, ze względu na które ustanowiono formę ochrony przyrody, lub w razie konieczności 

realizacji inwestycji celu publicznego lub zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego. Art. 45. 1. W stosunku do pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego 

lub zespołu przyrodniczo-krajobrazowego mogą być wprowadzone następujące zakazy: 

 1) niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru; 

 2) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z 

zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym albo budową, odbudową, 

utrzymywaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych; 

 3) uszkadzania i zanieczyszczania gleby; 

 4) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody albo 

racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej; 

 5) likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz 

obszarów wodno-błotnych; 

 6) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia użytkowanych gruntów rolnych; 

 7) zmiany sposobu użytkowania ziemi; 

 8) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym  torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych 

szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu; 

 9) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia nor, legowisk zwierzęcych oraz tarlisk 

i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności związanych z 

racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką; 

10) zbioru, niszczenia, uszkadzania roślin i grzybów na obszarach użytków ekologicznych, utworzonych 

w celu ochrony stanowisk, siedlisk lub ostoi roślin i grzybów chronionych; 

11) umieszczania tablic reklamowych. 

2. Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą: 

 1) prac wykonywanych na potrzeby ochrony przyrody po uzgodnieniu z organem ustanawiającym daną 

formę ochrony przyrody; 

 2) realizacji inwestycji celu publicznego po uzgodnieniu z organem ustanawiającym daną formę ochrony 

przyrody; 

 3) zadań z zakresu obronności kraju w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa; 

 4) likwidowania nagłych zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego i prowadzenia akcji ratowniczych. 

Art. 46. 1. Ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony 

dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, 

endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie 

umów międzynarodowych, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. 

2. W celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową lub ostoi, miejsc 

rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być ustalane strefy 

ochrony. 

Art. 47. 1. Rośliny, zwierzęta i grzyby gatunków zagrożonych wyginięciem w środowisku 

przyrodniczym podlegają ochronie ex situ w ogrodach zoologicznych, ogrodach botanicznych lub bankach 

genów. 

2. Ochrona ex situ gatunków, o których mowa w ust.  1, powinna zmierzać do przywrócenia 

osobników tych gatunków do środowiska przyrodniczego. 

Art. 48. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia: 

 1) gatunki dziko występujących roślin: 

a) objętych ochroną ścisłą, z wyszczególnieniem gatunków wymagających ochrony czynnej, 

b) objętych ochroną częściową, 

c) objętych ochroną częściową, które mogą być pozyskiwane, oraz sposoby ich pozyskiwania, 

d) wymagających ustalenia stref ochrony ich ostoi lub stanowisk, 

 2) zakazy właściwe dla poszczególnych gatunków lub grup gatunków roślin, wybrane spośród zakazów, 

o których mowa w art. 51 ust. 1, i odstępstwa od zakazów, wybrane spośród odstępstw, o których 

mowa w art. 51 ust. 2, 

 3) sposoby ochrony gatunków, w tym wielkość stref ochrony - kierując się potrzebą ochrony dziko występujących roślin, ich siedlisk, ostoi lub stanowisk oraz 

wymaganiami ekologicznymi, naukowymi i kulturowymi, a także biorąc pod uwagę obowiązujące w tym 

zakresie przepisy prawa Unii Europejskiej. 

akty wykonawcze 

Art. 49. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia: 

 1) gatunki dziko występujących: 

a) zwierząt objętych ochroną ścisłą, z wyszczególnieniem gatunków wymagających ochrony czynnej, 

b) zwierząt objętych ochroną częściową, 

c) zwierząt objętych ochroną częściową, które mogą  być pozyskiwane, oraz sposoby ich 

pozyskiwania, 

d) ptaków, które mogą być sprzedawane, transportowane i przetrzymywane w celach handlowych, 

jeżeli zostały legalnie upolowane, 

e) zwierząt wymagających ustalenia stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego 

przebywania, 

 2) zakazy właściwe dla poszczególnych gatunków lub grup gatunków zwierząt, wybrane spośród 

zakazów, o których mowa w art. 52 ust. 1, i odstępstwa od zakazów, wybrane spośród odstępstw, o 

których mowa w art. 52 ust. 2, 

 3) sposoby ochrony gatunków, w tym wielkość stref ochrony 

- kierując się potrzebą ochrony dziko występujących zwierząt, ich siedlisk, ostoi lub stanowisk oraz 

wymaganiami ekologicznymi, naukowymi i kulturowymi, a także biorąc pod uwagę obowiązujące w tym 

zakresie przepisy prawa Unii Europejskiej. 

akty wykonawcze 

Art. 50. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia: 

 1) gatunki dziko występujących grzybów: 

a) objętych ochroną ścisłą, 

b) objętych ochroną częściową, 

c) objętych ochroną częściową, które mogą być pozyskiwane, oraz sposoby ich pozyskiwania, 

d) wymagających ustalenia stref ochrony ich ostoi lub stanowisk, 

 2) zakazy właściwe dla poszczególnych gatunków lub grup gatunków grzybów, wybrane spośród 

zakazów, o których mowa w art. 51 ust. 1, i odstępstwa od zakazów, wybrane spośród odstępstw, o 

których mowa w art. 51 ust. 2, 

 3) sposoby ochrony gatunków, w tym wielkość stref ochrony 

- kierując się potrzebą ochrony dziko występujących grzybów, ich siedlisk, ostoi lub stanowisk oraz 

wymaganiami ekologicznymi, naukowymi i kulturowymi, a także biorąc pod uwagę obowiązujące w tym 

zakresie przepisy prawa Unii Europejskiej. 

akty wykonawcze 

Art. 51. 1. W stosunku do dziko występujących roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową mogą 

być wprowadzone następujące zakazy: 

 1) zrywania, niszczenia i uszkadzania; 

 2) niszczenia ich siedlisk i ostoi; 

 3) dokonywania zmian stosunków wodnych, stosowania środków chemicznych, niszczenia ściółki leśnej 

i gleby w ostojach; 

 4) pozyskiwania, zbioru, przetrzymywania, posiadania, preparowania i przetwarzania całych roślin oraz

grzybów i ich części; 

 5) zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny roślin i grzybów żywych, 

martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 

 6) wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa roślin i grzybów żywych, martwych, 

przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych. 

2. W stosunku do dziko występujących roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową mogą być 

wprowadzone odstępstwa od zakazów, o których mowa w ust. 1, dotyczące:  1) wykonywania czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub 

rybackiej, jeżeli technologia prac uniemożliwia przestrzeganie zakazów; 

 2) usuwania roślin oraz grzybów niszczących materiały lub obiekty budowlane; 

 3) pozyskiwania gatunków roślin, o których mowa w art. 48 pkt 1 lit. c, oraz grzybów, o których mowa w 

art. 50 pkt 1 lit. c, lub ich części i produktów pochodnych przez podmioty, które uzyskały zezwolenie 

wojewody na ich pozyskiwanie; 

 4) przetrzymywania, zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny, a także 

wywożenia poza granicę państwa żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych roślin, o 

których mowa w pkt 3, oraz ich części i produktów pochodnych. 

Art. 52. 1. W stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być 

wprowadzone następujące zakazy: 

 1) zabijania, okaleczania, chwytania, transportu,  pozyskiwania, przetrzymywania, a także posiadania 

żywych zwierząt; 

 2) zbierania, przetrzymywania i posiadania zwierząt martwych, w tym spreparowanych, a także ich 

części i produktów pochodnych; 

 3) niszczenia ich jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych; 

 4) niszczenia ich siedlisk i ostoi; 

 5) niszczenia ich gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk i innych schronień; 

 6) wybierania, posiadania i przechowywania ich jaj; 

 7) wyrabiania, posiadania i przechowywania wydmuszek; 

 8) preparowania martwych zwierząt lub ich części, w tym znalezionych; 

 9) zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny zwierząt żywych, martwych, 

przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 

10) wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa zwierząt żywych, martwych, 

przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 

11) umyślnego płoszenia i niepokojenia; 

12) fotografowania, filmowania i obserwacji, mogących powodować ich płoszenie lub niepokojenie; 

13) przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca; 

14) przemieszczania urodzonych i hodowanych w niewoli do stanowisk naturalnych. 

2. W stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być 

wprowadzone odstępstwa od zakazów, o których mowa w ust. 1, dotyczące: 

 1) usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd z budek dla ptaków i ssaków; 

 2) usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd ptasich z obiektów budowlanych i terenów 

zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne; 

 3) chwytania na terenach zabudowanych przez podmioty upoważnione przez wojewodę zabłąkanych 

zwierząt i przemieszczania ich do miejsc regularnego przebywania; 

 4) chwytania zwierząt rannych i osłabionych w celu udzielenia im pomocy weterynaryjnej i 

przemieszczania do ośrodków rehabilitacji zwierząt oraz przetrzymywania w tych ośrodkach na czas 

odzyskania zdolności samodzielnego życia i przywrócenia ich do środowiska przyrodniczego; 

 5) wykonywania czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub 

rybackiej, jeżeli technologia prac uniemożliwia przestrzeganie zakazów; 

 6) pozyskiwania gatunków zwierząt, o których mowa  w art. 49 pkt 1 lit. c, lub ich części i produktów 

pochodnych przez podmioty, które uzyskały zezwolenie wojewody na to pozyskiwanie; 

 7) przetrzymywania, zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny, a także 

wywożenia poza granicę państwa żywych, martwych i spreparowanych zwierząt, o których mowa w 

pkt 6, oraz ich części i produktów pochodnych. 

Art. 53. Wojewoda, w drodze rozporządzenia, może wprowadzić na terenie województwa, na czas 

określony, ochronę gatunków roślin, zwierząt lub grzybów nieobjętych ochroną określoną w przepisach, o

których mowa w art. 48-50, a także właściwe dla nich zakazy wybrane spośród zakazów, o których mowa 

w art. 51 ust. 1 oraz art. 52 ust. 1, a także odstępstwa od zakazów, o których mowa w art. 51 ust. 2 oraz 

art. 52 ust. 2. 

Art. 54. Chwytanie lub zabijanie dziko występujących zwierząt, o których mowa w art. 49 pkt 1 lit. b, 

nie może być wykonywane przy użyciu:  1) oślepionych lub okaleczonych zwierząt jako wabików; 

 2) urządzeń odtwarzających nagrania głosów zwierząt; 

 3) urządzeń elektrycznych lub elektronicznych, mogących zabijać lub ogłuszać; 

 4) sztucznych źródeł światła; 

 5) luster i innych urządzeń oślepiających; 

 6) urządzeń wizyjnych ułatwiających strzelanie w nocy, w tym powiększających lub przetwarzających 

obraz oraz oświetlających cel; 

 7) materiałów wybuchowych; 

 8) sieci działających niewybiórczo; 

 9) pułapek działających niewybiórczo; 

10) kusz; 

11) trucizn lub przynęt zatrutych albo zawierających środki usypiające; 

12) gazów i dymów stosowanych do wypłaszania; 

13) automatycznej lub półautomatycznej broni z magazynkiem mieszczącym więcej niż 2 naboje; 

14) statków powietrznych; 

15) pojazdów silnikowych w ruchu; 

16) sideł, lepów i haków; 

17) łodzi prowadzonych z prędkością większą niż 5 kilometrów na godzinę. 

Art. 55. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, sposoby 

obrączkowania ptaków, wzory obrączek oraz materiały, z jakich mogą być wykonane obrączki, kierując się

potrzebą ochrony ptaków przed niekontrolowanym i niewłaściwym obrączkowaniem. 

Art. 56. 1. Minister właściwy do spraw środowiska może zezwolić na zbiór roślin i grzybów objętych 

ochroną gatunkową, chwytanie, odławianie lub zabijanie zwierząt objętych ochroną gatunkową oraz na 

inne czynności podlegające zakazom lub ograniczeniom w stosunku do gatunków: 

 1) objętych ochroną ścisłą; 

 2) objętych ochroną częściową, jeżeli zezwolenie dotyczy obszaru wykraczającego poza granice 

jednego województwa lub jeżeli ma to związek z działaniami podejmowanymi przez ministra 

właściwego do spraw środowiska, w tym dotyczącymi realizacji krajowej strategii ochrony i 

zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej, programów ochrony gatunków 

zagrożonych wyginięciem lub realizacji umów międzynarodowych. 

2. Wojewoda na obszarze swojego działania może zezwolić: 

 1) w stosunku do gatunków objętych ochroną częściową - na pozyskiwanie lub zbiór roślin lub grzybów, 

ich części i produktów pochodnych oraz pozyskiwanie, chwytanie lub zabijanie zwierząt, a także na 

inne czynności podlegające zakazom lub ograniczeniom; 

 2) w stosunku do gatunków objętych ochroną ścisłą  - na zbieranie, przetrzymywanie i posiadanie 

martwych, w tym spreparowanych zwierząt, ich części i produktów pochodnych, a także na 

fotografowanie i filmowanie mogące powodować niepokojenie lub płoszenie. 

3. Zezwolenia na pozyskiwanie roślin, zwierząt i grzybów w lasach wydaje się w porozumieniu z 

właścicielem lub zarządcą lasu. 

4. Zezwolenia, o których mowa w ust. 1 i 2, z zastrzeżeniem ust. 5, mogą być wydane w przypadku 

braku rozwiązań alternatywnych i jeżeli nie spowoduje to zagrożenia dla dziko występujących populacji 

chronionych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów oraz: 

 1) wynikają z potrzeby ochrony innych dziko występujących gatunków roślin, zwierząt, grzybów oraz 

ochrony siedlisk przyrodniczych lub 

 2) wynikają z konieczności ograniczenia poważnych szkód w gospodarce, w szczególności rolnej, leśnej 

lub rybackiej, lub 

 3) leżą w interesie zdrowia i bezpieczeństwa powszechnego, lub 

 4) wynikają z innych koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogów o 

charakterze społecznym lub gospodarczym lub wymogów związanych z korzystnymi skutkami o 

podstawowym znaczeniu dla środowiska, lub 

 5) są niezbędne w realizacji badań naukowych i programów edukacyjnych lub w realizacji celów 

związanych z odbudową populacji, reintrodukcją gatunków roślin, zwierząt lub grzybów, albo do 

celów działań reprodukcyjnych, w tym do sztucznego rozmnażania roślin, lub  6) umożliwiają, w ściśle kontrolowanych warunkach, selektywnie i w ograniczonym stopniu, zbiór lub 

przetrzymywanie roślin i grzybów oraz chwytanie lub przetrzymywanie zwierząt gatunków objętych 

ochroną ścisłą w liczbie określonej przez wydającego zezwolenie. 

5. Zezwolenia na pozyskiwanie roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być wydane, 

jeżeli nie spowodują zagrożenia dla dziko występujących populacji chronionych gatunków roślin, zwierząt 

lub grzybów. 

6. Zezwolenie może być wydane na wniosek, który zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) cel wykonania wnioskowanych czynności; 

 3) opis czynności, na którą może być wydane zezwolenie; 

 4) nazwę gatunku lub gatunków w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 5) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy wniosek; 

 6) sposób, miejsce i czas wykonania czynności; 

 7) wskazanie podmiotu, który będzie uśmiercał zwierzęta. 

7. Zezwolenia, o których mowa w ust. 1 i 2, zawierają: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) nazwę gatunku lub gatunków w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 3) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy zezwolenie; 

 4) opis czynności, na które wydaje się zezwolenie;

 5) wskazanie dozwolonych środków i sposobów chwytania, odławiania lub zabijania zwierząt albo 

sposobów zbioru roślin i grzybów lub sposobów wykonania innych czynności, na które wydaje się 

zezwolenie; 

 6) określenie czasu i miejsca wykonania czynności, których dotyczy zezwolenie; 

 7) wskazanie podmiotu, który będzie uśmiercał zwierzęta; 

 8) określenie terminu złożenia informacji o wykorzystaniu zezwolenia. 

8. Wojewoda do dnia 31 stycznia każdego roku składa ministrowi właściwemu do spraw środowiska 

raport o wydanych zezwoleniach w roku poprzednim, zawierający informacje, o których mowa w ust. 7 pkt 

2-7, oraz informację o wykorzystaniu zezwoleń. 

9. Minister właściwy do spraw środowiska przygotowuje i przedstawia Komisji Europejskiej raporty 

dotyczące ochrony gatunkowej, których obowiązek sporządzania wynika z przepisów prawa Unii 

Europejskiej. 

Art. 57. 1. Minister właściwy do spraw środowiska opracowuje programy ochrony zagrożonych 

wyginięciem gatunków roślin, zwierząt i grzybów. 

2. Programy, o których mowa w ust. 1, zawierają: 

 1) opis sposobów prowadzenia działań ochronnych zmierzających do odbudowy populacji zagrożonych 

wyginięciem gatunków; 

 2) określenie czasu i miejsca wykonania działań ochronnych; 

 3) wskazanie odpowiedzialnego za wykonanie działań ochronnych; 

 4) informacje o kosztach i źródłach finansowania. 

Art. 58. 1. Wojewoda, do dnia 31 marca każdego roku, przekazuje ministrowi właściwemu do spraw 

środowiska informację za rok poprzedni w sprawie przypadkowego schwytania lub zabicia zwierząt 

gatunków objętych ochroną ścisłą. 

2. Na podstawie informacji, o której mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw środowiska może 

podjąć badania lub działania ochronne, zapobiegające przypadkowemu chwytaniu lub zabijaniu zwierząt. 

Art. 59. Organy ochrony przyrody są obowiązane do inicjowania i wspierania badań naukowych w 

zakresie: 

 1) ochrony siedlisk przyrodniczych; 

 2) ochrony siedlisk roślin i siedlisk zwierząt objętych ochroną gatunkową; 

 3) ochrony zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia oraz ich siedlisk położonych na trasach 

wędrówek, a także miejsc ich zimowania lub gniazdowania; 

 4) ustalania zmienności liczebności populacji gatunków roślin i zwierząt; 

 5) opracowania i doskonalenia sposobów zapobiegania szkodom powodowanym przez zwierzęta objęte 

ochroną gatunkową;  6) opracowania i doskonalenia sposobów zapobiegania przypadkowemu chwytaniu lub zabijaniu 

zwierząt objętych ochroną gatunkową. 

 7) określania wpływu niekorzystnych skutków zanieczyszczania chemicznego na liczebność populacji 

roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową. 

Art. 60. 1. Organy ochrony przyrody podejmują działania w celu ratowania zagrożonych wyginięciem 

gatunków roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową, polegające na przenoszeniu tych 

gatunków do innych miejsc, eliminowaniu przyczyn ich zagrożenia, podejmowaniu ochrony ex situ oraz 

tworzeniu warunków do ich rozmnażania. 

2. Jeżeli stwierdzone lub przewidywane zmiany w środowisku zagrażają lub mogą zagrażać 

roślinom, zwierzętom lub grzybom objętych ochroną gatunkową, wojewoda, a na obszarach morskich 

minister właściwy do spraw środowiska, jest obowiązany, po zasięgnięciu opinii właściwej wojewódzkiej 

rady ochrony przyrody oraz zarządcy lub właściciela terenu, podjąć działania w celu zapewnienia trwałego 

zachowania gatunku, jego siedliska lub ostoi, eliminowania przyczyn powstawania zagrożeń oraz poprawy 

stanu ochrony jego siedliska lub ostoi. 

3. Wojewoda może ustalać i likwidować, w drodze decyzji administracyjnej: 

 1) strefy ochrony ostoi oraz stanowisk roślin objętych ochroną gatunkową, o których mowa w art. 48 pkt 

1 lit. d; 

 2) strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową, 

o których mowa w art. 49 pkt 1 lit. e; 

 3) strefy ochrony ostoi oraz stanowisk grzybów objętych ochroną gatunkową, o których mowa w art. 50 

pkt 1 lit. d. 

4. Granice stref ochrony, o których mowa w ust. 3, oznacza się tablicami z napisem, odpowiednio: 

"ostoja roślin", "ostoja zwierząt" albo "ostoja grzybów" i informacją: "osobom nieupoważnionym wstęp 

wzbroniony". 

5. Wojewoda prowadzi rejestr stref ochrony, o których mowa w ust. 3. 

6. W strefach ochrony, o których mowa w ust. 3, zabrania się: 

 1) przebywania osób, z wyjątkiem właściciela nieruchomości objętej strefą ochrony oraz osób 

sprawujących zarząd i nadzór nad obszarami objętymi strefą ochronną; 

 2) wycinania drzew lub krzewów bez zezwolenia wojewody; 

 3) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli nie jest to związane z potrzebą ochrony 

poszczególnych gatunków; 

 4) wznoszenia obiektów, urządzeń i instalacji. 

Art. 61. 1. Przewożenie przez granicę państwa roślin i zwierząt należących do gatunków, 

podlegających ograniczeniom na podstawie przepisów  prawa Unii Europejskiej, a także ich 

rozpoznawalnych części i produktów pochodnych, wymaga uzyskania zezwolenia ministra właściwego do 

spraw środowiska, z zastrzeżeniem ust. 2. 

2. Wywóz żywych roślin należących do gatunków, o których mowa w ust. 1, pochodzących z uprawy 

jest dozwolony na podstawie świadectw fitosanitarnych. 

3. Do wniosku o wydanie zezwolenia na import żywych zwierząt lub jaj gatunków, o których mowa w 

ust. 1, dołącza się opinię lub orzeczenie lekarsko-weterynaryjne powiatowego lekarza weterynarii 

stwierdzające spełnienie przez importera warunków przetrzymywania tych gatunków, odpowiadających 

ich potrzebom biologicznym. 

4. Do wniosku o wydanie zezwolenia na eksport gatunków, o których mowa w ust. 1, dołącza się: 

 1) zezwolenie na pozyskiwanie ze środowiska gatunków wymienionych we wniosku albo 

 2) wypis z dokumentacji hodowlanej lub orzeczenie  lekarsko-weterynaryjne powiatowego lekarza 

weterynarii potwierdzające urodzenie w hodowli okazów i ich rodziców - w przypadku zwierząt, albo 

 3) oświadczenie wnioskodawcy o pochodzeniu roślin z uprawy. 

5. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, jest wydawane na wniosek, po zasięgnięciu opinii 

Państwowej Rady Ochrony Przyrody, w przypadkach określonych przepisami prawa Unii Europejskiej. 

6. Opinię, o której mowa w ust. 5, Państwowa Rada Ochrony Przyrody wyraża w ciągu 14 dni od dnia 

wystąpienia o opinię. 

7. Minister właściwy do spraw środowiska może odmówić wydania zezwolenia, jeżeli importer, 

eksporter lub reeksporter, podany we wniosku o wydanie zezwolenia, był skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo mające związek z przewożeniem przez granicę państwa roślin lub 

zwierząt gatunków, o których mowa w ust. 1, w okresie 3 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku. 

8. Minister właściwy do spraw środowiska cofa zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, jeżeli: 

 1) po wydaniu zezwolenia zostaną ujawnione okoliczności, o których mowa w ust. 7, uzasadniające 

odmowę wydania zezwolenia; 

 2) zezwolenie zostało użyte niezgodnie z warunkami w nim zawartymi. 

Art. 62. 1. Koszty transportu oraz utrzymywania roślin lub zwierząt, o których mowa w art. 61 ust. 1, 

przewożonych przez granicę państwa bez zezwolenia i zatrzymanych przez organy celne, ponosi Skarb 

Państwa, a ich rozliczenia dokonuje wojewoda właściwy ze względu na położenie podmiotu, któremu 

zostały przekazane zatrzymane rośliny lub zwierzęta. 

2. Zatrzymane żywe rośliny lub zwierzęta mogą być przekazywane do ogrodów botanicznych, 

ogrodów zoologicznych lub ośrodków rehabilitacji zwierząt. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów 

publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób postępowania z żywymi roślinami lub zwierzętami, 

o których mowa w ust. 1, oraz rozliczania kosztów,  o których mowa w ust. 1, kierując się potrzebą 

zapewnienia właściwych warunków przetrzymania roślin i zwierząt. 

Art. 63. 1. Minister właściwy do spraw środowiska prowadzi  rejestr instytucji naukowych 

uprawnionych do przewożenia w celach naukowych przez granicę państwa bez zezwolenia, o którym 

mowa w art. 61 ust. 1, okazów zielnikowych lub okazów muzealnych zakonserwowanych, zasuszonych 

albo w inny sposób utrwalonych lub żywego materiału roślinnego, w celu nieodpłatnej wymiany, użyczenia

lub darowizny. 

2. Instytucja naukowa ubiegająca się o wpis do rejestru powinna spełniać następujące warunki: 

 1) okazy, o których mowa w ust. 1, są gromadzone w kolekcje; 

 2) kolekcja jest wykorzystywana jedynie w celach naukowych i dydaktycznych; 

 3) kolekcję stanowią jedynie okazy, których pozyskiwanie nastąpiło zgodnie z przepisami ustawy; 

 4) kolekcja jest przechowywana pod opieką osoby wyznaczonej przez kierownika instytucji naukowej w 

warunkach uniemożliwiających jej zniszczenie; 

 5) okazy w kolekcji są oznakowane w sposób umożliwiający ich identyfikację; 

 6) posiadają katalog przetrzymywanych w kolekcji okazów, z wyszczególnieniem okazów, które mogą 

być udostępniane w drodze nieodpłatnej wymiany, użyczenia lub darowizny; 

 7) katalog, o którym mowa w pkt 6, jest udostępniany zainteresowanym instytucjom naukowym. 

3. Wpisanie do rejestru, o którym mowa w ust. 1, następuje na wniosek zainteresowanej instytucji 

naukowej. Do wniosku dołącza się kopię katalogu okazów, o którym mowa w ust. 2 pkt 6, oraz 

oświadczenia: o zgodności kopii katalogu okazów z oryginałem oraz o spełnieniu warunków, o których 

mowa w ust. 2. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska, po wpisaniu instytucji naukowej do rejestru, o którym 

mowa w ust. 1, wydaje zaświadczenie. 

5. Instytucja naukowa wpisana do rejestru, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązana do: 

 1) aktualizacji katalogu okazów, o których mowa w ust. 1: 

a) stanowiących kolekcję, 

b) przekazanych innym, uprawnionym na podstawie umów międzynarodowych, instytucjom 

naukowym; 

 2) składania ministrowi właściwemu do spraw środowiska, do dnia 31 stycznia każdego roku, raportu za 

rok ubiegły z działalności w zakresie nieodpłatnej  wymiany, użyczenia lub darowizny okazów, o 

których mowa w ust. 1, oraz informacji o celu wykorzystania otrzymanych okazów. 

6. Wykreślenie instytucji naukowej z rejestru może  nastąpić, jeżeli instytucja naukowa przestała 

spełniać warunki, o których mowa w ust. 2, lub nie aktualizuje katalogu. 

7. Przewożenie przez granicę państwa okazów, o których mowa w ust. 1, wymaga oznakowania 

etykietą opakowania, w którym okazy są przewożone, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej. 

8. Wojewoda właściwy ze względu na miejsce siedziby instytucji naukowej dokonuje kontroli 

aktualizacji katalogu oraz spełnienia warunków, o których mowa w ust. 2. 

9. O wynikach kontroli wojewoda powiadamia ministra właściwego do spraw środowiska w terminie 

30 dni od dnia zakończenia kontroli. Art. 64. 1. Posiadacz zwierząt, o których mowa w art. 61 ust. 1, zaliczonych do płazów, gadów, 

ptaków lub ssaków, a także prowadzący ich hodowlę, jest obowiązany do pisemnego zgłoszenia ich do 

rejestru. 

2. Obowiązek zgłoszenia do rejestru, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy: 

 1) ogrodów zoologicznych; 

 2) podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie handlu zwierzętami, o których mowa 

w art. 61 ust. 1; 

 3) czasowego przetrzymywania zwierząt w celu leczenia i rehabilitacji. 

3. Rejestr, o którym mowa w ust. 1, prowadzi starosta właściwy ze względu na miejsce 

przetrzymywania zwierząt lub prowadzenia ich hodowli. 

4. Rejestr, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać następujące dane: 

 1) datę: 

a) dokonania wpisu, 

b) dokonania zmiany danych wpisanych do rejestru, 

c) wykreślenia z rejestru; 

 2) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza lub prowadzącego hodowlę; 

 3) adres miejsca przetrzymywania zwierząt lub prowadzenia hodowli; 

 4) liczbę zwierząt posiadanych lub hodowanych; 

 5) nazwę gatunku w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 6) datę, miejsce urodzenia lub wyklucia zwierzęcia; 

 7) datę wejścia w posiadanie zwierzęcia oraz źródło jego pochodzenia; 

 8) płeć zwierzęcia, jeżeli jest możliwa do ustalenia; 

 9) opis trwałego oznakowania zwierzęcia, jeżeli jest oznakowane; 

10) cel przetrzymywania lub prowadzenia hodowli zwierzęcia; 

11) numer i datę wydania: 

a) zezwolenia na import zwierzęcia do kraju albo 

b) zezwolenia na schwytanie zwierzęcia w środowisku, albo 

c) dokumentu wydanego przez powiatowego lekarza weterynarii, potwierdzającego urodzenie 

zwierzęcia w hodowli, albo 

d) innego dokumentu stwierdzającego legalność pochodzenia zwierzęcia. 

5. Obowiązek zgłoszenia do rejestru lub wykreślenia z rejestru powstaje z dniem nabycia lub zbycia, 

wwozu do kraju lub wywozu za granicę państwa, wejścia w posiadanie zwierzęcia, jego utraty lub śmierci. 

Wniosek o dokonanie wpisu lub wykreślenia z rejestru powinien być złożony właściwemu staroście w 

terminie 14 dni od dnia powstania tego obowiązku. 

6. Do wniosku o dokonanie wpisu do rejestru załącza się kopię dokumentu, o którym mowa w ust. 4 

pkt 11. 

7. W razie zmiany danych, o których mowa w ust. 4 pkt 2-11, przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio. 

8. Wpisanie do rejestru starosta potwierdza wydaniem zaświadczenia. 

9. Podmioty, o których mowa w ust. 2 pkt 2, są obowiązane do posiadania i przekazania wraz ze 

sprzedawanym zwierzęciem oryginału lub kopii dokumentu, o którym mowa w ust. 4 pkt 11. Kopia ta 

powinna być, przez podmiot sprzedający zwierzę, zaopatrzona w numer nadawany według numeracji 

ciągłej, datę wystawienia, pieczęć i podpis osoby sprzedającej, informację o liczbie zwierząt, dla których 

została wystawiona, a jeżeli kopiowany dokument dotyczy więcej niż jednego gatunku, także o ich 

przynależności gatunkowej. 

10. Koszty związane ze znakowaniem, zgodnym z przepisami prawa Unii Europejskiej, zwierząt, o 

których mowa w ust. 1, pokrywa posiadacz zwierzęcia lub prowadzący hodowlę. 

Rozdział 3

Ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne oraz ośrodki rehabilitacji zwierząt

Art. 65. 1. Ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne oraz tereny przewidziane w miejscowym planie 

zagospodarowania przestrzennego na rozbudowę istniejących lub budowę nowych ogrodów podlegają 

ochronie w celu zapewnienia ich prawidłowej działalności i rozwoju. 

2. Ochrona, o której mowa w ust. 1, polega na zakazie:  1) wznoszenia na terenie ogrodu botanicznego lub zoologicznego obiektów budowlanych i urządzeń 

niezwiązanych z ich działalnością; 

 2) zmniejszenia obszaru ogrodu botanicznego lub zoologicznego na rzecz działalności niezwiązanej z 

ich rolą i przeznaczeniem; 

 3) zmiany na terenie ogrodu botanicznego lub zoologicznego lub w ich sąsiedztwie stosunków wodnych, 

w tym obniżenia poziomu wód gruntowych; 

 4) zanieczyszczania na terenie ogrodu botanicznego lub zoologicznego lub w ich sąsiedztwie 

powierzchni ziemi, wód i powietrza; 

 5) wznoszenia w sąsiedztwie ogrodu botanicznego lub zoologicznego obiektów budowlanych lub 

urządzeń przeznaczonych do prowadzenia działalności produkcyjnej lub usługowej, wpływających 

szkodliwie na warunki przyrodnicze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ogrodów. 

3. Sposoby korzystania z ogrodu botanicznego lub zoologicznego ustala w regulaminie zarządzający 

ogrodem. 

Art. 66. 1. W studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz w 

miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się potrzeby funkcjonowania i 

rozwoju istniejących lub projektowanych ogrodów botanicznych lub zoologicznych. 

2. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta przed wydaniem decyzji w sprawie ustalenia warunków 

zabudowy lub decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego w sąsiedztwie ogrodu 

botanicznego lub zoologicznego informuje o planowanej inwestycji zarządzającego ogrodem, który w 

terminie 30 dni może zgłosić zastrzeżenia i wnioski. 

3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio przy rozpatrywaniu wniosku o wyrażenie zgody na zmianę 

sposobu użytkowania obiektu budowlanego znajdującego się w sąsiedztwie ogrodu botanicznego lub 

zoologicznego, jeżeli zmiana ta mogłaby mieć niekorzystny wpływ na funkcjonowanie ogrodu. 

Art. 67. 1. Utworzenie i prowadzenie ogrodu botanicznego lub zoologicznego wymaga uzyskania 

zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska.

2. Zezwolenie wydaje się po zasięgnięciu opinii wojewody właściwego ze względu na miejsce 

położenia ogrodu botanicznego lub zoologicznego, a także opinii organizacji zrzeszającej przedstawicieli 

ogrodów botanicznych lub zoologicznych. 

3. Wniosek o wydanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) wskazanie podmiotu zarządzającego ogrodem botanicznym lub zoologicznym, odpowiedzialnego za 

jego funkcjonowanie; 

 3) projekt zagospodarowania terenu ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 4) wskazanie położenia i obszaru ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 5) opis zakresu działalności ogrodu botanicznego lub zoologicznego. 

4. Do wniosku, o którym mowa w ust. 3, należy dołączyć: 

 1) wyrys z mapy ewidencji gruntów, na których ma być utworzony ogród botaniczny lub zoologiczny; 

 2) wypis z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub informację na temat warunków 

zabudowy terenu projektowanej lokalizacji ogrodu botanicznego lub zoologicznego. 

5. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) wskazanie położenia i obszaru ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 3) opis zakresu działalności ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 4) warunki prowadzenia działalności ogrodu botanicznego lub zoologicznego oraz termin, w którym 

mają one być spełnione. 

6. Zezwolenie wydaje się na czas nieokreślony. Sprawdzenie warunków, o których mowa w ust. 5 pkt 

4, następuje po upływie wyznaczonego terminu. 

Art. 68. 1. Minister właściwy do spraw środowiska może cofnąć lub zmienić zezwolenie, o którym 

mowa w art. 67 ust. 1, jeżeli podmiot, który uzyskał to zezwolenie: 

 1) nie spełnia warunków prowadzenia działalności ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 2) nie przestrzega zakresu działalności ogrodu botanicznego lub zoologicznego; 

 3) nie spełnia obowiązków, o których mowa w art. 69 ust. 1; 

 4) nie zapewnia warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 70;  5) nie usunie w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż 2 lata, nieprawidłowości stwierdzonych w 

wyniku kontroli przeprowadzonej przez wojewodę i inne organy uprawnione na podstawie odrębnych 

przepisów. 

2. Jeżeli zezwolenie, o którym mowa w art. 67 ust.  1, zostanie cofnięte, ogród botaniczny lub 

zoologiczny podlega likwidacji. 

3. W razie likwidacji ogrodu zoologicznego podmiot  zarządzający tym ogrodem jest obowiązany 

zapewnić utrzymywanym zwierzętom warunki odpowiadające ich potrzebom biologicznym. 

4. W decyzji o cofnięciu zezwolenia podaje się termin jej wykonania oraz wskazuje organ 

nadzorujący likwidację ogrodu botanicznego lub zoologicznego. 

Art. 69. 1. Do obowiązków podmiotów, które uzyskały zezwolenie, o którym mowa w art. 67 ust. 1, 

należy: 

 1) uczestnictwo w badaniach naukowych, które mają  na celu ochronę gatunków zagrożonych 

wyginięciem w stanie wolnym; 

 2) edukacja w zakresie ochrony gatunkowej roślin,  zwierząt i grzybów, z uwzględnieniem ochrony 

różnorodności biologicznej; 

 3) prowadzenie upraw roślin oraz hodowli zwierząt  gatunków zagrożonych wyginięciem, w celu ich 

ochrony ex situ, a następnie wprowadzenie do środowiska przyrodniczego w ramach programów 

ochrony tych gatunków; 

 4) przetrzymywanie roślin lub zwierząt w warunkach odpowiadających ich potrzebom biologicznym; 

 5) prowadzenie dokumentacji hodowlanej. 

2. Dokumentacja hodowlana, o której mowa w ust. 1 pkt 5, powinna zawierać następujące dane: 

 1) datę: 

a) dokonania wpisu, 

b) dokonania zmiany danych, 

c) wykreślenia z dokumentacji hodowlanej; 

 2) liczbę posiadanych zwierząt; 

 3) nazwę gatunku w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 4) datę i miejsce urodzenia lub wyklucia zwierzęcia; 

 5) datę wejścia w posiadanie zwierzęcia oraz źródło jego pochodzenia; 

 6) płeć zwierzęcia, jeżeli jest możliwa do ustalenia; 

 7) opis trwałego oznakowania zwierzęcia, jeżeli jest oznakowane; 

 8) numer i datę wydania zezwolenia na import zwierzęcia do kraju lub zezwolenia na jego pozyskanie 

albo innego dokumentu stwierdzającego legalność jego pochodzenia. 

Art. 70. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, warunki hodowli i 

utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym, w tym: 

 1) niezbędne pomieszczenia i wyposażenie w urządzenia techniczne miejsc przebywania zwierząt 

poszczególnych gatunków lub grup gatunków, 

 2) minimalne warunki przestrzenne dla hodowli i utrzymywania zwierząt poszczególnych gatunków lub 

grup gatunków, 

 3) niezbędne warunki do prowadzenia reprodukcji zwierząt poszczególnych gatunków lub grup 

gatunków 

- kierując się potrzebą zapewnienia zwierzętom hodowanym i utrzymywanym w ogrodach zoologicznych 

warunków odpowiadających potrzebom biologicznym poszczególnych gatunków lub grup gatunków. 

akty wykonawcze 

Art. 71. W ogrodach zoologicznych hoduje się i utrzymuje zwierzęta: 

 1) urodzone i wychowane poza środowiskiem przyrodniczym; 

 2) które poza ogrodem nie mają szansy przeżycia; 

 3) jeżeli wymaga tego ochrona populacji lub gatunku albo realizacja celów naukowych. 

Art. 72. 1. Do ogrodów zoologicznych sprowadza się tylko te zwierzęta, którym w ogrodzie można 

zapewnić warunki odpowiadające potrzebom biologicznym danego gatunku. 

2. Zwierzęta w ogrodach zoologicznych nie mogą być rozmnażane, jeżeli ich potomstwu nie zapewni 

się właściwych warunków hodowli i utrzymywania. Art. 73. 1. Zabrania się hodowli i utrzymywania, poza ogrodami zoologicznymi i placówkami 

naukowymi prowadzącymi badania nad zwierzętami, a także cyrkami, zwierząt niebezpiecznych dla życia 

i zdrowia ludzi, w tym drapieżnych i jadowitych. 

2. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, gatunki lub grupy 

gatunków zwierząt, o których mowa w ust. 1, wskazując kategorie zwierząt według stopnia zagrożenia dla

człowieka, kierując się potrzebą przeciwdziałania sprowadzaniu, oferowaniu, nabywaniu i 

przetrzymywaniu zwierząt gatunków niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi, w celu ochrony ludzi przed 

tymi zwierzętami. 

Art. 74. 1. Przeniesienie z ogrodu botanicznego lub ogrodu  zoologicznego do środowiska 

przyrodniczego roślin lub zwierząt gatunków zagrożonych wyginięciem następuje po uzyskaniu 

zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska.

2. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek, który zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) nazwę gatunku w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 3) sposób realizacji i oceny planowanego przedsięwzięcia; 

 4) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy wniosek; 

 5) termin, miejsce i sposób przeniesienia roślin lub zwierząt do środowiska przyrodniczego. 

3. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 

 1) imię, nazwisko, adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) nazwę gatunku w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 3) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy zezwolenie; 

 4) termin, miejsce i sposób przeniesienia roślin lub zwierząt do środowiska przyrodniczego; 

 5) termin złożenia informacji o wykorzystaniu zezwolenia. 

Art. 75. 1. Utworzenie i prowadzenie ośrodka rehabilitacji  zwierząt, zwanego dalej "ośrodkiem", 

wymaga uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska. 

2. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek, który zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) wskazanie położenia ośrodka; 

 3) opis pomieszczeń do leczenia i rehabilitacji zwierząt; 

 4) wykaz gatunków lub grup gatunków zwierząt, które mogą być leczone i rehabilitowane w ośrodku, 

zawierający nazwę gatunków lub wyższych jednostek systematycznych grup gatunków w języku 

łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

 5) wskazanie osoby odpowiedzialnej za prowadzenie ośrodka; 

 6) informację o możliwości zapewnienia opieki lekarsko-weterynaryjnej; 

 7) opinię właściwej miejscowo rady gminy. 

3. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

 2) wskazanie położenia ośrodka; 

 3) wykaz gatunków lub grup gatunków zwierząt, które mogą być leczone i rehabilitowane w ośrodku, 

zawierający nazwę gatunków lub wyższych jednostek systematycznych grup gatunków w języku 

łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska odmawia wydania zezwolenia, jeżeli wnioskodawca nie 

spełnia warunków leczenia i rehabilitacji zwierząt  odpowiadających potrzebom biologicznym danego 

gatunku. 

5. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może być cofnięte przez ministra właściwego do spraw 

środowiska w przypadku niespełnienia warunków leczenia i rehabilitacji zwierząt odpowiadających 

potrzebom biologicznym danego gatunku albo nieusunięcia, w wyznaczonym przez ministra właściwego 

do spraw środowiska terminie, nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku kontroli przeprowadzonej przez 

wojewodę. 

6. Jeżeli zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, zostanie cofnięte, ośrodek podlega likwidacji. 

7. W razie likwidacji ośrodka osoba odpowiedzialna  za prowadzenie ośrodka jest obowiązana 

zapewnić leczonym i rehabilitowanym tam zwierzętom  warunki odpowiadające ich potrzebom 

biologicznym. Art. 76. 1. Zwierzęta objęte leczeniem i rehabilitacją w ośrodku nie mogą być sprzedawane. 

2. Warunki przebywania zwierząt w ośrodku powinny odpowiadać potrzebom biologicznym zwierząt 

w okresie ich leczenia i rehabilitacji. 

3. Wojewoda może dofinansowywać z własnych środków  budżetowych leczenie i rehabilitację 

zwierząt w ośrodkach. 

Art. 77. 1. Wojewoda właściwy ze względu na miejsce położenia ogrodu botanicznego, ogrodu 

zoologicznego lub ośrodka przeprowadza kontrole ogrodów botanicznych, ogrodów zoologicznych i 

ośrodków w zakresie ich działalności. 

2. Kontroli, o której mowa w ust. 1, nie rzadziej niż raz na 3 lata, dokonuje wojewoda z własnej 

inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw środowiska. 

3. Czynności kontrolne są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie wydane 

przez wojewodę. 

4. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 3, zawiera wskazanie osoby upoważnionej do wykonywania 

czynności, wskazanie ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego lub ośrodka, który ma być 

kontrolowany, zakresu kontroli oraz podstawy prawnej do jej wykonywania. 

5. Przed przystąpieniem do czynności kontrolnych osoba upoważniona do ich wykonywania jest 

obowiązana okazać upoważnienie, o którym mowa w ust. 3. 

6. Osoby upoważnione do wykonywania czynności kontrolnych mają prawo do: 

 1) wstępu na teren ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego lub ośrodka; 

 2) żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli; 

 3) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, sporządzania z nich odpisów, wyciągów 

lub kopii oraz zabezpieczania tych dokumentów. 

7. Osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z tych czynności protokół. 

8. Protokół podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany. 

9. W przypadku odmowy podpisania protokołu przez podmiot kontrolowany, protokół podpisuje tylko 

osoba wykonująca czynności kontrolne, dokonując w protokole stosownej adnotacji o odmowie podpisania 

protokołu przez podmiot kontrolowany. 

10. Protokół, o którym mowa w ust. 7, wraz z zaleceniami pokontrolnymi, wojewoda przekazuje 

podmiotowi kontrolowanemu oraz ministrowi właściwemu do spraw środowiska w terminie 14 dni od dnia 

zakończenia kontroli. 

11. Podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo do wniesienia umotywowanych zastrzeżeń co do 

ustaleń zawartych w wynikach kontroli oraz zaleceniach pokontrolnych do ministra właściwego do spraw 

środowiska. 

12. Umotywowane zastrzeżenia należy zgłosić na piśmie w terminie 14 dni od dnia otrzymania 

wyników kontroli i zaleceń pokontrolnych. 

13. Minister właściwy do spraw środowiska, w terminie 14 dni od dnia otrzymania umotywowanych 

zastrzeżeń, uwzględnia je albo odmawia ich uwzględnienia. 

Rozdział 4

Ochrona terenów zieleni i zadrzewień

Art. 78. Rada gminy jest obowiązana zakładać i utrzymywać w należytym stanie tereny zieleni i 

zadrzewienia. 

Art. 79. Zadrzewienia mogą być zakładane poza obszarami o zwartej zabudowie za zgodą 

właściciela gruntu. 

Art. 80. 1. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia, warunki techniczno-przyrodnicze zakładania zadrzewień, 

sposoby ich ochrony oraz dobór gatunków i odmian drzew i krzewów dla poszczególnych rodzajów gleb, a 

także określi wskaźniki powierzchniowe tych zadrzewień, kierując się potrzebą zapewnienia ochrony 

krajobrazu, różnorodności biologicznej, tworzenia korytarzy ekologicznych oraz potrzebą zapewnienia 

racjonalnej gospodarki rolnej. 2. Minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

środowiska określi, w drodze rozporządzenia, warunki techniczno-przyrodnicze zakładania zadrzewień w 

granicach pasa drogowego, sposoby ich ochrony oraz  dobór gatunków drzew i krzewów, kierując się 

potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego, ochrony krajobrazu i różnorodności biologicznej 

oraz odpowiednich warunków utrzymania dróg i bezpieczeństwa korzystania z dróg. 

Art. 81. Teren położony poza obrębem miast i wsi o zwartej  zabudowie, pokryty drzewostanem i 

nieobjęty ochroną na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad 

zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568), rada gminy może uznać za park gminny, jeżeli stanowi własność 

gminy, a jeżeli stanowi własność innego podmiotu - za zgodą właściciela. 

Art. 82. 1. Prace ziemne oraz inne prace związane z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub 

urządzeń technicznych, prowadzone w obrębie bryły korzeniowej drzew lub krzewów na terenach zieleni 

lub zadrzewieniach powinny być wykonywane w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. 

2. Na drogach publicznych oraz ulicach i placach środki chemiczne powinny być stosowane w 

sposób najmniej szkodzący terenom zieleni oraz zadrzewieniom. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje środków, jakie 

mogą być używane w miejscach, o których mowa w ust. 2, a także warunki ich stosowania, kierując się 

potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego, ochrony krajobrazu i różnorodności biologicznej 

oraz odpowiednich warunków utrzymania dróg i bezpieczeństwa korzystania z dróg. 

Art. 83. 1. Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem 

ust. 2, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek 

posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem - do wniosku dołącza się 

zgodę jej właściciela. 

2. Zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru 

zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków. 

3. Wydanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być uzależnione od przesadzenia drzew 

lub krzewów w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienia ich innymi drzewami lub 

krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub krzewów. 

4. Wniosek o wydanie zezwolenia powinien zawierać: 

 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza i właściciela nieruchomości; 

 2) tytuł prawny władania nieruchomością; 

 3) nazwę gatunku drzewa lub krzewu; 

 4) obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm; 

 5) przeznaczenia terenu, na którym rośnie drzewo lub krzew; 

 6) przyczynę i termin zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu; 

 7) wielkość powierzchni, z której zostaną usunięte krzewy. 

5. Wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów na obszarach objętych ochroną 

krajobrazową w granicach parku narodowego albo rezerwatu przyrody wymaga uzyskania zgody 

odpowiednio dyrektora parku narodowego albo organu uznającego obszar za rezerwat przyrody. 

6. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do drzew lub krzewów: 

 1) w lasach; 

 2) owocowych, z wyłączeniem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz 

w granicach parku narodowego lub rezerwatu przyrody - na obszarach nieobjętych ochroną 

krajobrazową; 

 3) na plantacjach drzew i krzewów; 

 4) których wiek nie przekracza 5 lat; 

 5) usuwanych w związku z funkcjonowaniem ogrodów botanicznych lub zoologicznych; 

 6) 

(7)

 (uchylony); 

 7) 

(8)

 usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu z obszarów położonych między linią brzegu a 

wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano trasę wału 

przeciwpowodziowego, z wałów przeciwpowodziowych i terenów w odległości mniejszej niż 3 m od 

stopy wału;  8) które utrudniają widoczność sygnalizatorów i pociągów, a także utrudniają eksploatację urządzeń 

kolejowych albo powodują tworzenie na torowiskach zasp śnieżnych, usuwanych na podstawie 

decyzji właściwego organu; 

 9) stanowiących przeszkody lotnicze, usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu. 

Art. 84. 1. Posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. 

2. Opłaty nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. 

3. Opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustala się w wydanym zezwoleniu. 

4. Organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów odracza, na okres 3 lat 

od dnia wydania zezwolenia, termin uiszczenia opłaty za ich usunięcie, jeżeli zezwolenie przewiduje 

przesadzenie ich w inne miejsce lub zastąpienie innymi drzewami lub krzewami. 

5. Jeżeli przesadzone albo posadzone w zamian drzewa lub krzewy zachowały żywotność po 

upływie 3 lat od dnia ich przesadzenia albo posadzenia lub nie zachowały żywotności z przyczyn 

niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub 

krzewów podlega umorzeniu przez organ właściwy do naliczania i pobierania opłat. 

6. Opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, związane z budową dróg publicznych, pomniejsza się o 

koszty poniesione na tworzenie zadrzewień w miejsce usuniętych drzew lub krzewów, w granicach pasa 

drogowego. 

Art. 85. 1. Opłatę za usunięcie drzew ustala się na podstawie stawki zależnej od obwodu pnia oraz 

rodzaju i gatunku drzewa. 

2. Stawki opłat za usuwanie drzew nie mogą przekraczać za jeden centymetr obwodu pnia 

mierzonego na wysokości 130 cm: 

 1)  270 zł

(9)

 - przy obwodzie do 25 cm; 

 2)  410 zł

(10)

 - przy obwodzie od 26 do 50 cm; 

 3)  640 zł

(11)

 - przy obwodzie od 51 do 100 cm; 

 4)  1.000 zł

(12)

 - przy obwodzie od 101 do 200 cm; 

 5)  1.500 zł

(13)

 - przy obwodzie od 201 do 300 cm; 

 6)  2.100 zł

(14)

 - przy obwodzie od 301 do 500 cm; 

 7)  2.700 zł

(15)

 - przy obwodzie od 501 do 700 cm; 

 8)  3.500 zł

(16)

 - przy obwodzie powyżej 700 cm. 

3. Jeżeli drzewo rozwidla się na wysokości poniżej  130 cm, każdy pień traktuje się jako odrębne 

drzewo. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia: 

 1) stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, 

 2) współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia 

- kierując się zróżnicowanymi kosztami produkcji poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz 

wielkościami przyrostu obwodu pni drzew. 

5. Stawkę za usunięcie jednego metra kwadratowego powierzchni pokrytej krzewami ustala się w 

wysokości 200 zł

(17)

 . 

6. Opłaty za usunięcie drzew lub krzewów z terenu uzdrowisk, obszaru ochrony uzdrowiskowej, 

terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków  oraz terenów zieleni są o 100 % wyższe od opłat 

ustalonych na podstawie stawek, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i ust. 5. 

7. Stawki, o których mowa w ust. 2, ust. 4 pkt 1 i ust. 5, podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku 

waloryzacji o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, 

przyjęty w ustawie budżetowej. 

8. Minister właściwy do spraw środowiska, w terminie do dnia 31 października każdego roku, 

ogłasza, w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", 

wysokość stawek, o których mowa w ust. 7 i art. 89 ust. 8. 

akty wykonawcze 

Art. 86. 1. Nie pobiera się opłat za usunięcie drzew: 

 1) na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie; 

 2) na których usunięcie osoba fizyczna uzyskała zezwolenie na cele niezwiązane z prowadzeniem 

działalności gospodarczej;  3) jeżeli usunięcie jest związane z odnową i pielęgnacją drzew rosnących na terenie nieruchomości 

wpisanej do rejestru zabytków; 

 4) które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych; 

 5) które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz kolejowego albo bezpieczeństwu żeglugi; 

 6) w związku z przebudową dróg publicznych i linii kolejowych; 

 7) które posadzono lub wyrosły na nieruchomości po zakwalifikowaniu jej w miejscowym planie 

zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane; 

 8) z terenów zieleni komunalnej, z parków gminnych, z ogrodów działkowych i z zadrzewień, w związku 

z zabiegami pielęgnacyjnymi drzew i krzewów; 

 9) które obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza 

nieruchomości; 

10) topoli o obwodzie pnia powyżej 100 cm, mierzonego na wysokości 130 cm, nienależących do 

gatunków rodzimych, jeżeli zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami 

innych gatunków; 

11) jeżeli usunięcie wynika z potrzeb ochrony roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową lub 

ochrony siedlisk przyrodniczych; 

12) z grobli stawów rybnych; 

13) 

(18)

 jeżeli usunięcie było związane z regulacją i utrzymaniem koryt cieków naturalnych, wykonywaniem 

i utrzymaniem urządzeń wodnych służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz ochronie 

przeciwpowodziowej w zakresie niezbędnym do wykonania i utrzymania tych urządzeń. 

2. Przepisy ust. 1 pkt 1-9 i 11-13 stosuje się odpowiednio do usuwania krzewów. 

Art. 87. 1. Obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w art. 84 ust. 1, przedawnia się z upływem 5 

lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin uiszczenia opłaty. 

2. Nie można wydać decyzji w sprawie ustalenia wysokości opłaty, jeżeli od końca roku, w którym 

usunięto drzewa lub krzewy, upłynęło 5 lat. 

3. Uiszczenie opłaty następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca wysokość 

opłaty stała się ostateczna. 

4. W razie nieterminowego uiszczenia opłaty pobiera się odsetki za zwłokę w wysokości odsetek 

pobieranych za nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych. 

5. Opłaty nieuiszczone w terminie, o którym mowa w ust. 3, podlegają wraz z odsetkami za zwłokę 

przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w 

administracji. 

6. Na wniosek, złożony w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja, o której mowa w ust. 2, stała się 

ostateczna, opłatę można rozłożyć na raty lub przesunąć termin jej płatności, na okres nie dłuższy niż 3 

lata, jeżeli przemawia za tym sytuacja materialna wnioskodawcy. 

7. Decyzje w sprawach rozłożenia opłaty na raty lub przesunięcia terminu płatności podejmuje organ 

wydający zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów.

8. Jeżeli zaległości płatności rat wyniosą równowartość trzech kolejnych rat, uiszczenie opłaty staje 

się wymagane w całości. 

Art. 88. 1. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 

 1) zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym wykonywaniem 

robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz 

zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności; 

 2) usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia; 

 3) zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów. 

2. Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca wysokość kary 

stała się ostateczna. 

3. Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień 

uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia 

korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych 

drzew lub krzewów. 

4. Kara jest umarzana po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary i po stwierdzeniu 

zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa. 5. W razie stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa 

karę uiszcza się w pełnej wysokości, chyba że drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn 

niezależnych od posiadacza nieruchomości. 

6. Karę nałożoną za zniszczenie terenów zieleni umarza się w całości, jeżeli posiadacz 

nieruchomości odtworzył w najbliższym sezonie wegetacyjnym zniszczony teren zieleni. 

7. Na wniosek, złożony w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary, o której mowa 

w ust. 1, stała się ostateczna, karę można rozłożyć na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat. 

8. Decyzje w sprawach, o których mowa w ust. 3-7, podejmuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. 

Art. 89. 1. Administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1, ustala się, z zastrzeżeniem 

ust. 5, w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o

których mowa w art. 85 ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 6. 

2. Jeżeli ustalenie obwodu lub gatunku zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest 

niemożliwe, z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, dane do wyliczenia administracyjnej kary 

pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, 

powiększając ją o 50 %. 

3. Jeżeli ustalenie obwodu zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe, z 

powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując 

najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10 %. 

4. Jeżeli ustalenie wielkości powierzchni zniszczonych lub usuniętych bez zezwolenia krzewów nie 

jest możliwe, z powodu usunięcia gałęzi i korzeni,  wielkość tę przyjmuje się na podstawie informacji 

zebranych w toku postępowania administracyjnego. 

5. Stawki kar za zniszczenie jednego metra kwadratowego terenu zieleni wynoszą: 

 1) dla trawników - 46 zł

(19)

 ; 

 2) dla kwietników - 395 zł

(20)

 . 

6. Kary ustalone, nieuiszczone w wyznaczonym terminie, podlegają wraz z odsetkami za zwłokę 

przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w 

administracji. 

7. Kary nie uiszcza się po upływie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin jej wniesienia. 

8. Stawki kar, o których mowa w ust. 5, podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku waloryzacji o 

prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie 

budżetowej. 

9. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, tryb nakładania 

administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w art. 88 ust. 1, kierując się potrzebą przeciwdziałania 

niszczeniu terenów zieleni, drzew i krzewów oraz usuwaniu drzew i krzewów bez wymaganego 

zezwolenia. 

akty wykonawcze 

Art. 90. Czynności, o których mowa w art. 83-89, w zakresie, w jakim wykonywane są one przez 

wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w odniesieniu do nieruchomości będących własnością gminy, 

wykonuje starosta. 

Rozdział 5

Organy ochrony przyrody

Art. 91. Organami w zakresie ochrony przyrody są: 

 1) minister właściwy do spraw środowiska; 

 2) wojewoda; 

 3) starosta; 

 4) wójt, burmistrz albo prezydent miasta. 

Art. 92. 1. Minister właściwy do spraw środowiska wykonuje zadania organu administracji rządowej w 

zakresie ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora Przyrody, będącego sekretarzem lub 

podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym tego ministra. 2. Głównego Konserwatora Przyrody powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra 

właściwego do spraw środowiska. 

Art. 93. Wojewoda wykonuje zadania organu administracji rządowej w zakresie ochrony przyrody 

przy pomocy wojewódzkiego konserwatora przyrody. 

Art. 94. Zadania wojewody w zakresie ochrony przyrody na terenie parku narodowego wykonuje 

dyrektor tego parku. 

Art. 95. Organami opiniodawczo-doradczymi w zakresie ochrony przyrody są: 

 1) Państwowa Rada Ochrony Przyrody, działająca przy ministrze właściwym do spraw środowiska; 

 2) wojewódzka rada ochrony przyrody, działająca przy wojewodzie; 

 3) rada naukowa parku narodowego, działająca przy dyrektorze parku narodowego; 

 4) rada parku krajobrazowego lub rada zespołu parków krajobrazowych, działająca przy dyrektorze 

parku krajobrazowego lub dyrektorze zespołu parków krajobrazowych. 

Art. 96. 1. Członków Państwowej Rady Ochrony Przyrody w liczbie 40 na kadencję trwającą 5 lat 

powołuje, w drodze zarządzenia, minister właściwy do spraw środowiska spośród działających na rzecz 

ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych. 

2. Państwowa Rada Ochrony Przyrody wybiera ze swojego grona przewodniczącego i zastępców 

oraz uchwala regulamin działania. 

3. Do zadań Państwowej Rady Ochrony Przyrody należy w szczególności: 

 1) ocena realizacji ustawy; 

 2) opiniowanie strategii, planów i programów dotyczących ochrony przyrody; 

 3) ocena realizacji krajowej strategii ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności 

biologicznej; 

 4) opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących ochrony przyrody; 

 5) przedstawianie wniosków i opinii w sprawach ochrony przyrody; 

 6) popularyzowanie ochrony przyrody. 

4. Wydatki związane z działalnością Państwowej Rady Ochrony Przyrody są pokrywane z budżetu 

państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw środowiska. 

akty wykonawcze 

Art. 97. 1. Członków wojewódzkiej rady ochrony przyrody w liczbie od 20 do 30 na kadencję trwającą 

5 lat powołuje, w drodze zarządzenia, wojewoda spośród działających na rzecz ochrony przyrody 

przedstawicieli nauki, praktyki, organizacji ekologicznych i Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy 

Państwowe oraz sejmiku województwa. 

2. Wojewódzka rada ochrony przyrody wybiera ze swojego grona przewodniczącego i zastępców 

oraz uchwala regulamin działania. 

3. Do zadań wojewódzkiej rady ochrony przyrody należy w szczególności: 

 1) ocena realizacji zadań w zakresie ochrony przyrody; 

 2) opiniowanie projektów aktów prawnych w zakresie ochrony przyrody wydawanych przez wojewodę; 

 3) przedstawianie wniosków i opinii w sprawach ochrony przyrody; 

 4) opiniowanie planów rozwoju i strategii wojewódzkich w zakresie ochrony przyrody. 

4. Wydatki związane z działalnością wojewódzkiej rady ochrony przyrody są pokrywane z budżetu 

państwa z części, której dysponentem jest wojewoda.

Art. 98. 1. Członków rady naukowej parku narodowego w liczbie od 10 do 20 na kadencję trwającą 5 

lat powołuje, w drodze zarządzenia, minister właściwy do spraw środowiska spośród działających na 

rzecz ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych oraz właściwych 

miejscowo samorządów wojewódzkich i samorządów gminnych. 

2. Rada naukowa parku narodowego wybiera ze swojego grona przewodniczącego i zastępcę oraz 

uchwala regulamin działania. 

3. Do zadań rady naukowej parku narodowego należy w szczególności: 

 1) ocena stanu zasobów, tworów i składników przyrody; 

 2) opiniowanie projektu planu ochrony i zadań ochronnych;  3) ocena realizacji ustaleń planu ochrony, rocznych zadań ochronnych i skuteczności zabiegów 

ochronnych; 

 4) opiniowanie programów badawczych i naukowych w zakresie ochrony przyrody; 

 5) przedstawianie wniosków i opinii w sprawach ochrony przyrody i funkcjonowania parku narodowego. 

4. Wydatki związane z działalnością rady naukowej parku narodowego są pokrywane z budżetu 

państwa, z części przeznaczonej na działalność parków narodowych. 

akty wykonawcze 

Art. 99. 1. Członków rady parku krajobrazowego lub rady zespołu parków krajobrazowych w liczbie 

od 10 do 20 na kadencję trwającą 5 lat powołuje, w drodze zarządzenia, wojewoda spośród działających 

na rzecz ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych oraz przedstawicieli 

właściwych miejscowo samorządów wojewódzkich, samorządów gminnych i organizacji gospodarczych. 

2. Członków rady parku krajobrazowego lub rady zespołu parków krajobrazowych położonych na 

terenie kilku województw powołuje wojewoda tego województwa, na którego obszarze znajduje się 

największa część parku lub zespołu parków, w porozumieniu z pozostałymi wojewodami. 

3. Rada parku krajobrazowego lub rada zespołu parków krajobrazowych wybiera ze swojego grona 

przewodniczącego i zastępców oraz uchwala regulamin działania. 

4. Do zadań rady parku krajobrazowego lub rady zespołu parków krajobrazowych należy w 

szczególności: 

 1) ocena stanu zasobów, tworów i składników przyrody, wartości kulturowych oraz ustaleń programów 

ochrony przyrody; 

 2) opiniowanie projektu planu ochrony; 

 3) ocena realizacji ustaleń planu ochrony i innych zadań z zakresu ochrony przyrody; 

 4) opiniowanie i ocena realizacji projektów i programów działalności parku krajobrazowego lub zespołu

parków krajobrazowych w zakresie ochrony przyrody, edukacji, turystyki i rekreacji. 

5. Wydatki związane z działalnością rady parku krajobrazowego lub rady zespołu parków 

krajobrazowych są pokrywane z budżetu państwa, z części której dysponentem jest właściwy wojewoda. 

Art. 100. Członkom organów opiniodawczo-doradczych, o których mowa w art. 95, zamieszkałym 

poza miejscowością, w której odbywa się posiedzenie, przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży i 

noclegów na zasadach określonych w przepisach dotyczących wysokości oraz warunków ustalania 

należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce 

sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju, wydanych na podstawie art. 77

5

 § 2 

Kodeksu pracy. 

Rozdział 6

Służby ochrony przyrody

Art. 101. 1. Parkiem narodowym zarządza dyrektor parku narodowego. 

2. Minister właściwy do spraw środowiska powołuje dyrektora parku narodowego na okres 5 lat 

spośród kandydatów wyłonionych w drodze konkursu. 

3. Do konkursu mogą przystąpić wyłącznie osoby posiadające: 

 1) dyplom ukończenia studiów wyższych na jednym z następujących kierunków: 

a) biologia, 

b) geografia, 

c) geologia, 

d) leśnictwo, 

e) ochrona środowiska, 

f) rolnictwo; 

 2) co najmniej dziesięcioletni staż pracy w zawodzie zgodnym z kierunkiem studiów, o których mowa w 

pkt 1, w tym trzyletni staż pracy na stanowisku kierowniczym. 

4. W celu przeprowadzenia konkursu minister właściwy do spraw środowiska powołuje komisję 

konkursową w składzie: 

 1) dwóch pracowników urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw środowiska; 

 2) dwóch przedstawicieli Państwowej Rady Ochrony Przyrody;  3) przedstawiciel marszałka województwa właściwego ze względu na siedzibę dyrekcji parku 

narodowego. 

5. W toku konkursu sprawdzeniu podlegają wiedza i predyspozycje niezbędne do wykonywania 

zadań dyrektora parku narodowego oraz umiejętności kierownicze. 

6. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, sposób ogłaszania, 

organizację i tryb przeprowadzania konkursu oraz zadania komisji konkursowej, uwzględniając w 

szczególności potrzebę sprawnego przeprowadzenia konkursu oraz wszechstronnej oceny kwalifikacji 

kandydatów. 

akty wykonawcze 

Art. 102. 1. Dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych 

w zakresie zarządzanego mienia parku narodowego. 

2. Dyrektor parku narodowego realizuje ustalenia planu ochrony oraz wydaje zarządzenia 

określające sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach naukowych, edukacyjnych, 

turystycznych, rekreacyjnych i sportowych. 

3. Dyrektor parku narodowego ma prawo prowadzenia postępowania w sprawach o wykroczenia 

oraz udziału w rozprawach przed sądami powszechnymi w charakterze oskarżyciela publicznego i 

wnoszenia odwołań od postanowień i orzeczeń tych sądów w sprawach o wykroczenia z zakresu ochrony 

przyrody. 

4. Do wykonywania czynności, o których mowa w ust.  3, dyrektor parku narodowego może 

upoważnić funkcjonariusza Straży Parku. 

5. Do dyrektora parku narodowego należą odpowiednio zadania i kompetencje określone w art. 5 ust. 

2-4, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10, art. 13 ust. 1 pkt 1-3, art. 13a, art. 14a ust. 1 i 2, art. 26 ust. 3 i 4 oraz art. 35 

ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. 

6. Dyrektor parku narodowego współpracuje z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnej w 

zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych. 

Art. 103. 1. Zadania związane z ochroną przyrody, badaniami naukowymi i działalnością edukacyjną, 

a także ochroną mienia parku narodowego oraz zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie 

ochrony przyrody na terenie parku narodowego wykonuje Służba Parku Narodowego. 

2. Do zadań Służby Parku Narodowego należy: 

 1) realizacja ustaleń planów ochrony i zadań ochronnych; 

 2) informowanie i promocja w zakresie ochrony przyrody, w tym prowadzenie muzeum przyrodniczego, 

ośrodków informacji i edukacji oraz publikowanie materiałów informacyjnych i promocyjnych; 

 3) prowadzenie badań naukowych w celu określenia metod i sposobów ochrony przyrody, skuteczności 

działań ochronnych oraz rozpoznawania różnorodności biologicznej; 

 4) utrzymywanie w należytym stanie infrastruktury technicznej zarządzanej przez park narodowy; 

 5) udostępnianie parku narodowego do celów naukowych, edukacyjnych, rekreacyjnych, turystycznych i 

sportowych. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska może powierzyć, w drodze decyzji administracyjnej, 

dyrektorowi parku narodowego wykonywanie zadań poza granicami parku narodowego w zakresie 

związanym z funkcjonowaniem i ochroną obszarów Natura 2000, w szczególności w zakresie ochrony 

siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt oraz realizacji ustaleń planu ochrony. 

4. Minister właściwy do spraw środowiska, kierując  się potrzebą doboru w Służbach Parków 

Narodowych osób o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych, określi, w drodze rozporządzenia, 

stanowiska oraz wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na 

poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych, z uwzględnieniem wykształcenia i stażu 

pracy. 

akty wykonawcze 

Art. 104. 1. Pracownikom Służby Parku Narodowego przysługuje: 

 1) bezpłatne umundurowanie, które noszą przy wykonywaniu czynności służbowych; 

 2) bezpłatne mieszkanie, jeżeli stanowisko oraz charakter pracy są związane z koniecznością 

zamieszkania w miejscu jej wykonywania. 

2. Pracownicy Służby Parku Narodowego przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z 

ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. 3. Bezpłatne mieszkanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, przysługuje pracownikom zatrudnionym na 

stanowiskach: 

 1) dyrektora parku; 

 2) zastępcy dyrektora parku; 

 3) głównego księgowego; 

 4) głównego specjalisty do spraw ochrony przyrody;

 5) kierownika pracowni naukowo-edukacyjnej; 

 6) głównego specjalisty do spraw udostępniania parku; 

 7) nadleśniczego; 

 8) konserwatora obrębu ochronnego; 

 9) leśniczego; 

10) konserwatora obwodu ochronnego; 

11) podleśniczego; 

12) starszego strażnika; 

13) strażnika; 

14) kierownika ośrodka hodowli zwierząt; 

15) kierownika szkółki leśnej; 

16) komendanta Straży Parku; 

17) zastępcy komendanta Straży Parku; 

18) dowódcy grupy terenowej Straży Parku; 

19) starszego strażnika Straży Parku; 

20) strażnika Straży Parku. 

4. Przez bezpłatne mieszkanie należy rozumieć przydzielony pracownikowi lokal mieszkalny w 

budynku wielorodzinnym lub jednorodzinnym, za którego używanie pracownik nie wnosi opłat. 

5. Członkami rodziny pracownika, których uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego, są 

pozostający z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym: 

 1) małżonek; 

 2) dzieci (własne lub małżonka, przysposobione lub przyjęte na wychowanie w ramach rodziny 

zastępczej) pozostające na jego utrzymaniu, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 25 lat; 

 3) rodzice pracownika i jego małżonka będący na jego wyłącznym utrzymaniu lub jeżeli ze względu na 

wiek albo inwalidztwo, albo inne okoliczności są niezdolni do wykonywania zatrudnienia; za rodziców 

uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające. 

6. Bezpłatne mieszkanie przydziela się pracownikowi Służby Parku Narodowego na jego wniosek, 

który zawiera: 

 1) imię, nazwisko i adres wnioskodawcy; 

 2) datę i miejsce zatrudnienia; 

 3) liczbę i stopień pokrewieństwa osób, o których mowa w ust. 5. 

7. Bezpłatne mieszkanie przydziela się z zasobów mieszkaniowych parku narodowego. 

8. Bezpłatne mieszkanie przydziela się na czas zatrudnienia na stanowisku, o którym mowa w ust. 3. 

9. Bezpłatne mieszkanie przydziela się na podstawie umowy zawieranej: 

 1) z dyrektorem parku narodowego - przez ministra właściwego do spraw środowiska; 

 2) z pracownikiem Służby Parku Narodowego - przez dyrektora parku narodowego. 

10. W umowie, o której mowa w ust. 9, ustala się: 

 1) szczegółowe warunki korzystania z bezpłatnego mieszkania; 

 2) termin zwolnienia bezpłatnego mieszkania, nie dłuższy niż 6 miesięcy od dnia ustania zatrudnienia na 

stanowisku uprawniającym do bezpłatnego mieszkania;

 3) sposób zwalniania bezpłatnego mieszkania przez  pracownika Służby Parku Narodowego 

przechodzącego na emeryturę lub rentę oraz możliwość przydzielenia lokalu zamiennego. 

11. Pracownik Służby Parku Narodowego zwalnia bezpłatne mieszkanie wraz ze wszystkimi osobami 

pozostającymi z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. 

12. W razie braku możliwości przydziału bezpłatnego mieszkania lub zamieszkiwania, za zgodą 

dyrektora parku narodowego albo ministra właściwego do spraw środowiska, przez pracownika Służby 

Parku Narodowego w mieszkaniu stanowiącym własność  tego pracownika, przysługuje pracownikowi 

ekwiwalent za niewykorzystywanie bezpłatnego mieszkania. 13. Ekwiwalent, o którym mowa w ust. 12, przyznaje się uprawnionemu pracownikowi Służby Parku 

Narodowego na jego wniosek, do którego załącza oświadczenie o liczbie i stopniu pokrewieństwa osób 

pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. 

14. Ekwiwalent, o którym mowa w ust. 12, pracownikowi Służby Parku Narodowego oblicza dyrektor 

parku narodowego, a dyrektorowi parku narodowego - minister właściwy do spraw środowiska, przyjmując 

iloczyn średniej stawki czynszu w stosunkach najmu  w danej miejscowości i wielkości normatywnej 

powierzchni użytkowej przysługującej pracownikowi. 

15. Ekwiwalent, o którym mowa w ust. 12, jest wypłacany każdego miesiąca łącznie z 

wynagrodzeniem. 

16. Na potrzeby obliczenia i wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystywanie bezpłatnego mieszkania 

ustala się następujące wielkości normatywnej powierzchni użytkowej w przeliczeniu na liczbę osób 

pozostających z pracownikiem Służby Parku Narodowego we wspólnym gospodarstwie domowym: 

 1) 35 m

2

 - dla 1 osoby; 

 2) 40 m

2

 - dla 2 osób; 

 3) 45 m

2

 - dla 3 osób; 

 4) 55 m

2

 - dla 4 osób; 

 5) 65 m

2

 - dla 5 osób; 

 6) 70 m

2

 - dla 6 lub więcej osób. 

17. Wielkość normatywnej powierzchni użytkowej podwyższa się o 10 m

2

, jeżeli w lokalu mieszka 

osoba niepełnosprawna, wymagająca do poruszania się wózka inwalidzkiego. 

18. W przypadku gdy uprawnienia do bezpłatnego mieszkania przysługują dwu lub więcej osobom 

pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym, przydziela się jedno bezpłatne mieszkanie, o 

którym mowa w ust. 3, albo przyznaje się jeden ekwiwalent, o którym mowa w ust. 12. 

19. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, dla pracowników Służb 

Parków Narodowych wzór legitymacji służbowej, wzory umundurowania oraz oznak służbowych dla 

poszczególnych stanowisk, w tym odpowiedni wzór umundurowania wyjściowego i polowego na pory 

roku, kolor i wzór przedmiotów uzupełniających mundury, wzór orła umieszczanego na czapkach, a także 

okresy użytkowania części umundurowania, kierując się potrzebą zapewnienia pracownikom Służb 

Parków Narodowych odpowiednich warunków do wykonywania zadań wymagających przebywania w 

terenie w różnych porach roku oraz potrzebą rozróżnienia cech umundurowania pracowników 

zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach. 

akty wykonawcze 

Art. 105. 1. Parkiem krajobrazowym kieruje dyrektor parku krajobrazowego. 

2. Dyrektora parku krajobrazowego powołuje wojewoda, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady 

ochrony przyrody. 

3. Dyrektora parku krajobrazowego położonego na terenie kilku województw powołuje wojewoda 

właściwy ze względu na siedzibę parku, w porozumieniu z pozostałymi wojewodami. 

4. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego należy: 

 1) ochrona przyrody, walorów krajobrazowych oraz wartości historycznych i kulturowych; 

 2) organizacja działalności edukacyjnej, turystycznej oraz rekreacyjnej; 

 3) wydawanie, z upoważnienia wojewody, decyzji administracyjnych w zakresie ochrony przyrody; 

 4) współdziałanie w zakresie ochrony przyrody z jednostkami organizacyjnymi oraz osobami prawnymi i 

fizycznymi; 

 5) składanie wniosków do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dotyczących 

zagospodarowania przestrzennego obszarów wchodzących w skład parku krajobrazowego. 

5. Na terenie zarządzanym przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, znajdującym 

się w granicach parku krajobrazowego, zadania w zakresie ochrony przyrody wykonuje samodzielnie 

miejscowy nadleśniczy, zgodnie z ustaleniami planu  ochrony parku krajobrazowego, uwzględnionym w 

planie urządzenia lasu. 

Art. 106. 1. W celu kierowania parkami krajobrazowymi mogą być tworzone zespoły parków 

krajobrazowych, jako jednostki budżetowe w rozumieniu przepisów o finansach publicznych. 

2. Do dyrektora zespołu parków krajobrazowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące 

dyrektora parku krajobrazowego. Art. 107. 1. Zadania z zakresu ochrony przyrody, walorów krajobrazowych, wartości historycznych i 

kulturowych oraz działalności edukacyjnej na terenie parku krajobrazowego wykonuje Służba Parku 

Krajobrazowego. 

2. Do zadań Służby Parku Krajobrazowego należy: 

 1) inwentaryzacja siedlisk przyrodniczych, stanowisk roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną 

gatunkową oraz ich siedlisk, a także zasługujących  na ochronę tworów i składników przyrody 

nieożywionej; 

 2) identyfikacja i ocena istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych parku 

krajobrazowego oraz wnioskowanie o podejmowanie działań mających na celu eliminowanie lub 

ograniczanie tych zagrożeń i ich skutków, a także innych działań w celu poprawy funkcjonowania i 

ochrony parku krajobrazowego; 

 3) gromadzenie dokumentacji dotyczącej przyrody oraz wartości historycznych, kulturowych i 

etnograficznych; 

 4) realizacja zadań związanych z ochroną innych form ochrony przyrody w granicach parku 

krajobrazowego; 

 5) informowanie o przepisach o ochronie przyrody osób przebywających na obszarach podlegających 

ochronie oraz w miejscach, w których znajdują się twory i składniki przyrody objęte formami ochrony 

przyrody; 

 6) prowadzenie edukacji przyrodniczej w szkołach i wśród miejscowego społeczeństwa, a także 

promowanie wartości przyrodniczych, historycznych,  kulturowych i turystycznych parku 

krajobrazowego; 

 7) współpraca z samorządami, zarządcami obszarów parku krajobrazowego, organizacjami 

ekologicznymi i z innymi podmiotami, mającymi związek z ochroną parku krajobrazowego. 

3. Wojewoda może powierzyć, w drodze decyzji administracyjnej, dyrektorowi parku krajobrazowego 

wykonywanie zadań poza granicami parku krajobrazowego w zakresie związanym z funkcjonowaniem i 

ochroną obszarów Natura 2000, w zakresie ochrony siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt 

oraz realizacji ustaleń planu ochrony. 

4. Pracownik Służby Parku Krajobrazowego ma prawo do legitymowania osób naruszających 

przepisy o ochronie przyrody, a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie 

tożsamości - zwracania się do Policji lub innych właściwych organów o ustalenie tożsamości. 

5. Pracownik Służby Parku Krajobrazowego otrzymuje  bezpłatne umundurowanie, które 

obowiązkowo nosi przy wykonywaniu czynności służbowych. 

6. Minister właściwy do spraw środowiska, kierując  się potrzebą doboru w Służbach Parków 

Krajobrazowych pracowników o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych, określi, w drodze 

rozporządzenia, stanowiska oraz wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni 

na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Krajobrazowych, z uwzględnieniem wykształcenia i 

stażu pracy. 

7. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, dla pracowników Służb 

Parków Krajobrazowych wzór legitymacji służbowej, wzory umundurowania oraz oznak służbowych dla 

poszczególnych stanowisk, w tym odpowiedni wzór umundurowania wyjściowego i polowego na pory 

roku, kolor i wzór przedmiotów uzupełniających mundury, wzór orła umieszczanego na czapce, a także 

okresy użytkowania części umundurowania, kierując się potrzebą zapewnienia pracownikom Służb 

Parków Krajobrazowych odpowiednich warunków do wykonywania zadań, wymagających przebywania w 

terenie w różnych porach roku, oraz potrzebą rozróżnienia cech umundurowania pracowników 

zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach. 

akty wykonawcze 

Rozdział 7

Zwalczanie przestępstw i wykroczeń na obszarach chronionych

Art. 108. 1. W parkach narodowych zadania związane z ochroną mienia oraz zwalczaniem 

przestępstw i wykroczeń w zakresie ochrony przyrody wykonują funkcjonariusze Straży Parku zaliczani do

Służby Parku Narodowego. 

2. Funkcjonariuszem Straży Parku może być osoba, która: 

 1) posiada obywatelstwo polskie;  2) ukończyła 21 lat; 

 3) ma pełną zdolność do czynności prawnych; 

 4) nie została pozbawiona praw publicznych; 

 5) posiada co najmniej wykształcenie średnie; 

 6) posiada nienaganną opinię właściwego miejscowo komendanta Policji; 

 7) posiada odpowiedni stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem lekarskim i orzeczeniem 

psychologicznym; 

 8) nie była karana za przestępstwa. 

3. Koszty orzeczenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 7, ponosi osoba kandydująca na funkcjonariusza 

Straży Parku. 

4. Funkcjonariusz Straży Parku podlega co 5 lat okresowym badaniom lekarskim i psychologicznym, 

potwierdzonym orzeczeniem. 

5. Funkcjonariusz Straży Parku przy wykonywaniu zadań, o których mowa w ust. 1, ma prawo do: 

 1) legitymowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia oraz świadków 

przestępstwa lub wykroczenia, w celu ustalenia ich tożsamości; 

 2) kontroli dowodów wniesienia opłat, o których mowa w art. 12 ust. 3; 

 3) zatrzymywania i przekazywania Policji lub innym właściwym organom osób w przypadku 

uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia; 

 4) zatrzymywania i dokonywania kontroli środków transportu w celu sprawdzenia ich ładunku oraz 

przeglądania zawartości bagaży w razie zaistnienia  uzasadnionego podejrzenia popełnienia 

przestępstwa lub wykroczenia; 

 5) przeszukiwania pomieszczeń i innych miejsc w przypadkach uzasadnionego podejrzenia popełnienia 

przestępstwa lub wykroczenia; 

 6) zabezpieczenia jako dowodów rzeczowych, za pokwitowaniem, przedmiotów pochodzących z 

przestępstwa lub wykroczenia, a także narzędzi i środków służących do ich popełnienia; 

 7) kontroli i zatrzymania, za pokwitowaniem, dokumentów w zakresie legalności posiadania tworów lub 

składników przyrody i obrotu nimi, pochodzących z obszaru parku narodowego; 

 8) kontroli podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na obszarze parku narodowego w 

zakresie przestrzegania przepisów ustawy. 

6. Uprawnienia, o których mowa w ust. 5, przysługują dyrektorowi parku narodowego, jego zastępcy, 

nadleśniczemu, konserwatorowi obrębu ochronnego, leśniczemu, konserwatorowi obwodu ochronnego, 

podleśniczemu, starszemu strażnikowi i strażnikowi.

7. Czynności, o których mowa w ust. 5 pkt 1 i 3-8, funkcjonariusz Straży Parku ma prawo wykonywać 

w granicach parku lub poza jego granicami w razie uzasadnionego podejrzenia, że przestępstwo lub 

wykroczenie zostało popełnione na szkodę parku narodowego. 

8. Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w ust. 5 pkt 3-6, stosuje się odpowiednio przepisy 

Kodeksu postępowania karnego lub przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. 

9. Rada Ministrów, kierując się potrzebą ustalenia jednolitych sposobów legitymowania i kontroli osób 

popełniających wykroczenia i przestępstwa przeciwko ochronie przyrody, określi, w drodze 

rozporządzenia, sposób i tryb wykonywania następujących czynności: 

 1) dla Straży Parku: 

a) legitymowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia oraz świadków 

przestępstwa lub wykroczenia w celu ustalenia ich tożsamości, 

b) zatrzymywania osób w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub 

wykroczenia, 

c) kontroli i zatrzymania, za pokwitowaniem, dokumentów dotyczących legalności posiadania tworów 

lub składników przyrody pochodzących z obszaru parku narodowego i obrotu nimi, 

d) kontroli podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na obszarze parku narodowego w 

zakresie przestrzegania przepisów ustawy; 

 2) dla Służby Parku Krajobrazowego - legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody, 

a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości - zwracania się do 

Policji lub innych właściwych organów o ustalenie ich tożsamości. 

10. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, zakres i tryb współpracy Straży Parku z Policją oraz 

zakres działań Straży Parku podlegających kontroli Policji i sposób sprawowania tej kontroli, kierując się potrzebą podejmowania wspólnych działań Straży Parku z Policją na obszarze parku narodowego w 

zakresie zwalczania przestępstw i wykroczeń. 

akty wykonawcze 

tezy z piśmiennictwa 

Art. 109. 1. Funkcjonariusz Straży Parku może stosować wobec osób uniemożliwiających 

wykonywanie przez niego zadań określonych w ustawie następujące środki przymusu bezpośredniego: 

 1) siłę fizyczną w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych technik obrony lub ataku; 

 2) kajdanki; 

 3) pałkę służbową; 

 4) ręczny miotacz gazu; 

 5) paralizator elektryczny. 

2. Zastosowanie przez funkcjonariusza Straży Parku  środka przymusu bezpośredniego powinno 

odpowiadać potrzebom wynikającym z zaistniałej sytuacji i zmierzać do podporządkowania się osoby 

poleceniom wydanym przez funkcjonariusza. 

3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposoby użycia środków przymusu 

bezpośredniego, o których mowa w ust. 1, oraz przydziału, przechowywania i ewidencji środków, o 

których mowa w ust. 1 pkt 2-5, kierując się potrzebą określenia warunków użycia środków przymusu 

bezpośredniego przez funkcjonariuszy Straży Parku podczas realizacji zadań związanych z ochroną 

przyrody i mienia parku narodowego. 

akty wykonawcze 

Art. 110. 1. Funkcjonariusz Straży Parku może być wyposażony w broń bojową oraz broń myśliwską, 

a pracownik Służby Parku w broń myśliwską. 

2. Funkcjonariusz Straży Parku może być dopuszczony do pracy z bronią, jeżeli: 

 1) odbył szkolenie podstawowe dla funkcjonariuszy  Straży Parku i zdał egzamin przed komisją 

egzaminacyjną; 

 2) zdał egzamin ze znajomości przepisów dotyczących posiadania, używania i umiejętności 

posługiwania się bronią przed komisją, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni 

i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525); 

 3) posiada orzeczenie lekarskie i psychologiczne stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy z bronią.

3. Broń bojową i broń myśliwską dyrektor parku narodowego nabywa na podstawie decyzji 

administracyjnej wydanej przez właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego Policji, na wniosek 

dyrektora parku narodowego, zgodnie z ustawą z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. 

4. Dyrektor parku narodowego może przydzielić broń  bojową lub broń myśliwską wraz z amunicją 

funkcjonariuszowi Straży Parku. 

5. Decyzję o wyposażeniu funkcjonariusza Straży Parku w broń bojową lub broń myśliwską na czas 

pełnienia służby podejmuje każdorazowo Komendant Straży Parku. 

6. Broń, o której mowa w ust. 4, przydziela się wraz ze świadectwem broni. 

7. Broń bojową, o której mowa w ust. 4, funkcjonariusz Straży Parku ma prawo użyć w następujących 

przypadkach: 

 1) w celu odparcia bezpośredniego zamachu na życie własne lub innej osoby; 

 2) przeciwko osobie, która, wezwana do natychmiastowego porzucenia broni lub innego 

niebezpiecznego narzędzia, nie zastosuje się do tego wezwania, a jej zachowanie wskazuje na 

bezpośredni zamiar ich użycia przeciwko funkcjonariuszowi Straży Parku lub innej osobie; 

 3) przeciwko osobie, która usiłuje przemocą odebrać broń palną funkcjonariuszowi Straży Parku. 

8. Broń myśliwską, o której mowa w ust. 4, funkcjonariusz Straży Parku ma prawo użyć w 

następujących przypadkach: 

 1) w celu eliminacji lub odstraszania w granicach parku narodowego zwierząt stwarzających rzeczywiste

i bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi; 

 2) w razie konieczności odstrzału, za zgodą dyrektora parku narodowego, zwierzęcia, które nie ma 

szans na przeżycie. 

9. Użycie broni bojowej powinno następować w sposób wyrządzający najmniejszą szkodę osobie, 

przeciwko której użyto broni, i nie może zmierzać do pozbawienia jej życia, a także narażać na 

niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia innych osób. 10. Minister właściwy do spraw środowiska określi,  w drodze rozporządzenia, zakres szkolenia 

podstawowego oraz tryb powoływania komisji egzaminacyjnej, o których mowa w ust. 2 pkt 1, kierując się

potrzebą posiadania przez funkcjonariuszy Straży Parku wiedzy niezbędnej do wykonywania zadań. 

11. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposoby i tryb postępowania przy użyciu broni 

bojowej przez funkcjonariusza Straży Parku, kierując się potrzebą wykonywania zadań w zakresie 

ochrony przyrody i mienia parku narodowego przez Straż Parku. 

12. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób ewidencjonowania i przechowywania broni 

bojowej oraz broni myśliwskiej wraz z amunicją, kierując się potrzebą zabezpieczenia broni bojowej oraz 

broni myśliwskiej wraz z amunicją, będącej w dyspozycji Straży Parku. 

13. Przepisy dotyczące dopuszczania, przydzielania  i wyposażania w broń myśliwską stosuje się 

odpowiednio do pracowników Służby Parku, o których mowa w ust. 1. 

akty wykonawcze 

Rozdział 8

Wykonywanie ochrony przyrody

Art. 111. 1. Minister właściwy do spraw środowiska sporządza projekt krajowej strategii ochrony i 

zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z projektem programu działań. 

2. Krajową strategię ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej, wraz z 

programem działań, zatwierdza, w drodze uchwały, Rada Ministrów. 

Art. 112. 1. W ramach państwowego monitoringu środowiska prowadzi się monitoring przyrodniczy 

różnorodności biologicznej i krajobrazowej. 

2. Monitoring przyrodniczy polega na obserwacji i ocenie stanu oraz zachodzących zmian w 

składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej na wybranych obszarach, a także na ocenie 

skuteczności stosowanych metod ochrony przyrody, w  tym na obserwacji siedlisk przyrodniczych oraz 

gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. 

Art. 113. 1. Minister właściwy do spraw środowiska prowadzi centralny rejestr form ochrony przyrody, 

o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-9. 

2. Rejestry, o których mowa w ust. 1 i w art. 114 ust. 2, zawierają: 

 1) datę utworzenia lub ustanowienia formy ochrony przyrody; 

 2) nazwę, jeżeli istnieje, i określenie formy ochrony przyrody, rodzaju, typu i podtypu rezerwatu przyrody 

oraz rodzaju użytku ekologicznego; 

 3) określenie położenia geograficznego i administracyjnego formy ochrony przyrody (obręb ewidencyjny,

gmina, powiat, województwo); 

 4) wskazanie powierzchni, jeżeli można ją określić, z wyszczególnieniem formy własności i rodzajów 

gruntów; 

 5) powołanie oznaczenia mapy obrazującej przebieg granicy formy ochrony przyrody i jej otuliny; 

 6) opis formy ochrony przyrody; 

 7) oznaczenie dziennika urzędowego, w którym został ogłoszony akt o utworzeniu lub uznaniu formy 

ochrony przyrody; 

 8) informację, czy dany obszar lub obiekt albo ich część podlega ochronie zgodnie z prawem 

międzynarodowym; 

 9) informację o planie ochrony oraz oznaczenie dziennika urzędowego, w którym został ogłoszony akt o 

ustanowieniu tego planu. 

3. Wyszczególnienie form własności i rodzaju gruntów, o którym mowa w ust. 2 pkt 4, nie dotyczy 

parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych. 

4. Organ, który utworzył lub ustanowił formę ochrony przyrody, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-4 i

6-9, przesyła ministrowi właściwemu do spraw środowiska, w terminie 30 dni od dnia jej utworzenia lub 

ustanowienia, kopię aktu o utworzeniu lub ustanowieniu danej formy ochrony przyrody oraz informacje, o

których mowa w ust. 2. Art. 114. 1. Wojewoda gromadzi dokumentację dotyczącą zasobów, tworów i składników przyrody, a 

w szczególności cennych ze względów naukowych tworów przyrody, stanowisk chronionych gatunków 

roślin, zwierząt i grzybów, a także ich siedlisk oraz siedlisk przyrodniczych. 

2. Wojewoda prowadzi rejestr form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-4 i 6-9, 

położonych w całości lub w części na obszarze jego działania. 

3. Organ, który ustanowił formę ochrony przyrody, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 6-9, przesyła 

wojewodzie, w terminie 30 dni od dnia jej ustanowienia, kopię aktu o utworzeniu lub ustanowieniu danej

formy ochrony przyrody oraz informacje, o których mowa w art. 113 ust. 2 pkt 1-8. 

Art. 115. 1. Na obrzeżach lub w pobliżu form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-

3 oraz 7 i 8, umieszcza się tablice informujące o nazwie form ochrony przyrody oraz o zakazach 

obowiązujących na obszarach lub w stosunku do tych  form, a na obrzeżach form ochrony przyrody, o 

których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4-6 i pkt 9, umieszcza się tablice informujące o nazwie formy ochrony

przyrody. 

2. Na obrzeżach parku narodowego tablice, o których mowa w ust. 1, umieszcza dyrektor parku 

narodowego, a na obrzeżach lub w pobliżu form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-9 - 

organ sprawujący nadzór nad daną formą ochrony przyrody. 

3. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, wzory tablic, o których 

mowa w ust. 1, kierując się potrzebą ujednolicenia  tablic, określając ich kształt i rozmiary, materiał, z 

jakiego zostaną wykonane, tło tablic, wielkość i kolor liter w napisach. 

akty wykonawcze 

Art. 116. W przypadku przebiegu drogi publicznej przez park  narodowy lub rezerwat przyrody 

wyznaczenie miejsc parkingowych następuje po uzyskaniu zgody - odpowiednio - dyrektora parku 

narodowego lub organu uznającego obszar za rezerwat przyrody. 

Rozdział 9

Gospodarowanie zasobami i składnikami przyrody

Art. 117. 1. Gospodarowanie zasobami dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz 

zasobami genetycznymi roślin, zwierząt i grzybów użytkowanymi przez człowieka powinno zapewniać ich 

trwałość, optymalną liczebność i ochronę różnorodności genetycznej, w szczególności przez: 

 1) ochronę, utrzymanie lub racjonalne zagospodarowanie naturalnych i półnaturalnych ekosystemów, w 

tym lasów, torfowisk, bagien, muraw, solnisk, klifów nadmorskich i wydm, linii brzegów wód, dolin 

rzecznych, źródeł i źródlisk, a także rzek, jezior  i obszarów morskich oraz siedlisk i ostoi roślin, 

zwierząt lub grzybów; 

 2) stworzenie warunków do rozmnażania i rozprzestrzeniania zagrożonych wyginięciem roślin, zwierząt i

grzybów oraz ochronę i odtwarzanie ich siedlisk i ostoi, a także ochronę tras migracyjnych zwierząt. 

2. Na gruntach użytkowanych gospodarczo w parkach narodowych lub rezerwatach przyrody stosuje 

się ochronę krajobrazową. 

Art. 118. 1. Prowadzenie robót polegających na regulacji wód oraz budowie wałów 

przeciwpowodziowych, a także robót melioracyjnych,  odwodnień budowlanych, oraz innych robót 

ziemnych zmieniających stosunki wodne - na terenach o szczególnych wartościach przyrodniczych, 

zwłaszcza na terenach, na których znajdują się skupienia roślinności o szczególnej wartości z punktu 

widzenia przyrodniczego, terenach o walorach krajobrazowych i ekologicznych, terenach masowych 

lęgów ptactwa, występowania skupień gatunków chronionych oraz tarlisk, zimowisk, przepławek i miejsc 

masowej migracji ryb i innych organizmów wodnych, następuje na podstawie decyzji wojewody, który 

ustala warunki prowadzenia robót. 

2. Wydanie decyzji, o której mowa w ust. 1, następuje przed uzyskaniem pozwolenia na budowę na 

podstawie rozdziału 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 

2016 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 41). 

Art. 119. Zabrania się wznoszenia w pobliżu morza, jezior i  innych zbiorników wodnych, rzek i 

kanałów obiektów budowlanych uniemożliwiających lub utrudniających ludziom i dziko występującym zwierzętom dostęp do wody, z wyjątkiem obiektów służących turystyce wodnej, gospodarce wodnej lub 

rybackiej oraz związanych z bezpieczeństwem powszechnym i obronnością kraju. 

Art. 120. 1. Zabrania się wprowadzania do środowiska przyrodniczego oraz przemieszczania w tym 

środowisku roślin, zwierząt lub grzybów gatunków obcych, a także ich form rozwojowych. 

2. Sprowadzanie do kraju roślin, zwierząt lub grzybów gatunków obcych, które w przypadku 

uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym, wymaga zezwolenia 

ministra właściwego do spraw środowiska. 

3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do gatunków ryb, na których wprowadzanie jest wymagane 

zezwolenie ministra właściwego do spraw rolnictwa,  wydawane na podstawie art. 3 ustawy z dnia 18 

kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 750, z późn. zm.

6)

) albo art. 26 

ustawy z dnia 6 września 2001 r. o rybołówstwie morskim (Dz. U. Nr 129, poz. 1441 oraz z 2002 r. Nr 181, 

poz. 1514). 

4. Zakazów, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się do wprowadzania i przemieszczania roślin: 

 1) przy zakładaniu i utrzymywaniu terenów zieleni  oraz zakładaniu i utrzymywaniu zadrzewień poza 

lasami i obszarami objętymi formami ochrony przyrody; 

 2) wykorzystywanych w ramach racjonalnej gospodarki leśnej i rolnej. 

Art. 121. 1. Gospodarowanie zasobami przyrody nieożywionej powinno być prowadzone w sposób 

zapewniający ochronę innych zasobów, tworów i składników przyrody, oszczędne użytkowanie 

przestrzeni oraz zachowanie szczególnie cennych tworów i składników przyrody nieożywionej, w tym 

profili geologicznych i glebowych, jaskiń, turni, skałek, głazów narzutowych, naturalnych zbiorników i

cieków wodnych, źródeł i wodospadów, elementów dna  morza, wydm i glebowych powierzchni 

wzorcowych, a także miejsc występowania kopalnych szczątków roślin i zwierząt. 

2. Wywóz za granicę meteorytów i kopalnych szczątków roślin i zwierząt wymaga zezwolenia 

ministra właściwego do spraw środowiska. 

Art. 122. 1. Kto dokona odkrycia kopalnych szczątków roślin  lub zwierząt, jest obowiązany 

powiadomić o tym niezwłocznie wojewodę, a jeżeli nie jest to możliwe - właściwego wójta, burmistrza albo 

prezydenta miasta. 

2. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta jest obowiązany przekazać niezwłocznie wojewodzie 

zawiadomienie, o którym mowa w ust. 1. 

3. Jeżeli wojewoda ustali, że odkryte kopalne szczątki roślin lub zwierząt są cenne dla nauki, 

przekazuje je do muzeum lub placówki naukowej. 

Art. 123. 1. Wojewoda dokonuje kontroli przestrzegania przepisów o ochronie przyrody w trakcie 

gospodarczego wykorzystania zasobów i składników przyrody przez jednostki organizacyjne oraz osoby 

prawne i fizyczne. 

2. Czynności kontrolne są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie wydane 

przez wojewodę. 

3. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 2, zawiera wskazanie osoby upoważnionej do wykonywania 

czynności, miejsca i zakresu kontroli oraz podstawy prawnej do jej wykonywania. 

4. Przed przystąpieniem do czynności kontrolnych osoba upoważniona do ich wykonywania jest 

obowiązana okazać upoważnienie, o którym mowa w ust. 2. 

5. Osoby upoważnione do wykonywania czynności kontrolnych mają prawo do: 

 1) wstępu na teren należący do podmiotu kontrolowanego; 

 2) żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli; 

 3) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, sporządzania z nich odpisów, wyciągów 

lub kopii oraz zabezpieczania tych dokumentów. 

6. Osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z tych czynności protokół. 

7. Protokół podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany. 

8. W przypadku odmowy podpisania protokołu przez podmiot kontrolowany, protokół podpisuje tylko 

osoba wykonująca czynności kontrolne, dokonując w protokole stosownej adnotacji o odmowie podpisania 

protokołu przez podmiot kontrolowany. 

9. Wstęp oraz wykonywanie czynności kontrolnych następują w obecności właściciela lub posiadacza 

nieruchomości. Art. 124. Zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków,  rowów, pasów przydrożnych, szlaków 

kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów. 

Art. 125. Rośliny, zwierzęta lub grzyby, a także ich siedliska, nieobjęte formami ochrony przyrody 

mogą być niszczone lub zabijane jedynie w związku z: 

 1) realizacją zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody; 

 2) prowadzeniem badań naukowych lub edukacją; 

 3) racjonalną gospodarką; 

 4) amatorskim połowem ryb; 

 5) zbiorem na własne potrzeby; 

 6) prowadzeniem akcji ratowniczej; 

 7) bezpieczeństwem powszechnym; 

 8) bezpieczeństwem sanitarnym i weterynaryjnym; 

 9) ochroną życia i zdrowia ludzi; 

10) zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniem. 

Rozdział 10

Skutki prawne objęcia ochroną

Art. 126. 1. Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez: 

 1) żubry - w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym; 

 2) wilki - w pogłowiu zwierząt gospodarskich; 

 3) rysie - w pogłowiu zwierząt gospodarskich; 

 4) niedźwiedzie - w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych; 

 5) bobry - w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim. 

2. Odpowiedzialność, o której mowa w ust. 1, nie obejmuje utraconych korzyści. 

3. Oględzin i szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a także ustalania wysokości 

odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje wojewoda, a  na obszarze parku narodowego dyrektor tego 

parku. 

4. Właściciele lub użytkownicy gospodarstw rolnych i leśnych mogą współdziałać z wojewodą, a na 

obszarze parku narodowego - z dyrektorem tego parku, w zakresie sposobów zabezpieczania upraw i 

płodów rolnych, lasów oraz zwierząt gospodarskich przed szkodami powodowanymi przez zwierzęta, o 

których mowa w ust. 1. 

5. Współdziałanie, o którym mowa w ust. 4, może obejmować budowę urządzeń lub wykonanie 

zabiegów zapobiegających szkodom, finansowane z budżetu właściwego miejscowo dyrektora parku 

narodowego lub wojewody, w ramach zawartych umów cywilnoprawnych. 

6. Odszkodowanie nie przysługuje: 

 1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa; 

 2) jeżeli poszkodowany: 

a) nie dokonał sprzętu upraw lub płodów rolnych w ciągu 14 dni od zakończenia zbiorów tego 

gatunku roślin w danym regionie, 

b) nie wyraził zgody na budowę przez wojewodę lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub 

wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom; 

 3) za szkody: 

a) powstałe w mieniu Skarbu Państwa, z wyłączeniem  mienia oddanego do gospodarczego 

korzystania na podstawie Kodeksu cywilnego, 

b) nieprzekraczające w ciągu roku wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy, 

c) w uprawach rolnych założonych z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów 

agrotechnicznych, 

d) wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich 

pozostawionych, w okresie od zachodu do wschodu słońca, bez bezpośredniej opieki. 

7. Szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne, występujące w parkach narodowych, strefach 

ochronnych zwierząt łownych oraz w rezerwatach przyrody szacuje się oraz dokonuje wypłaty 

odszkodowań według zasad określonych w rozdziale 9  ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo 

łowieckie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 372 i Nr 113, poz. 984). 8. Szacowanie szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne w strefie ochronnej zwierząt łownych 

należy do zadań Służby Parku Narodowego, a w rezerwatach przyrody - do sprawującego nadzór nad 

rezerwatem. 

9. Odszkodowania za szkody spowodowane przez zwierzęta łowne w strefie ochronnej zwierząt 

łownych są pokrywane ze środków parku narodowego, a za szkody spowodowane w rezerwatach 

przyrody - ze środków budżetu państwa, z części, której dysponentem jest wojewoda. 

10. W sprawach spornych dotyczących wysokości odszkodowań za szkody wyrządzone przez 

zwierzęta, o których mowa w ust. 1, orzekają sądy powszechne. 

11. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw 

rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia, sposób  postępowania przy szacowaniu szkód oraz sposób 

wypłaty odszkodowań za szkody, o których mowa w ust. 1, a także wzory dokumentów dotyczących 

szacowania szkód i wyliczania odszkodowań oraz terminy zgłoszenia i szacowania szkody, kierując się 

potrzebą dokonywania oceny rzeczywistej szkody oraz przyjęcia wysokości wyceny szkody według cen 

rynkowych. 

12. Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, inne niż wymienione w ust. 1 gatunki 

zwierząt chronionych wyrządzających szkody, za które odpowiada Skarb Państwa, kierując się potrzebą 

utrzymania ochrony gatunkowej zwierząt zagrożonych  wyginięciem i wyrządzających szkody w 

gospodarce człowieka. 

Rozdział 11

Przepisy karne

Art. 127. Kto umyślnie: 

 1) narusza zakazy obowiązujące w: 

a) parkach narodowych, 

b) rezerwatach przyrody, 

c) parkach krajobrazowych, 

d) obszarach chronionego krajobrazu, 

e) obszarach Natura 2000, 

 2) narusza zakazy obowiązujące w stosunku do: 

a) pomników przyrody, 

b) stanowisk dokumentacyjnych, 

c) użytków ekologicznych, 

d) zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, 

e) roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową, 

 3) nie zgłasza do rejestru, o którym mowa w art. 64 ust. 1, posiadanych lub hodowanych zwierząt 

- podlega karze aresztu albo grzywny. 

Art. 128. Kto: 

 1) bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom albo bez świadectwa fitosanitarnego przewozi przez 

granicę państwa rośliny lub zwierzęta, o których mowa w art. 61 ust. 1, a także ich rozpoznawalne 

części i produkty pochodne, 

 2) narusza przepisy prawa Unii Europejskiej dotyczące ochrony gatunków dziko żyjących zwierząt i 

roślin w zakresie regulacji obrotu nimi poprzez: 

a) nieprzedkładanie zgłoszenia importowego, 

b) używanie okazów określonych gatunków w innym celu niż wskazany w zezwoleniu importowym, 

c) korzystanie w sposób nieuprawniony ze zwolnień od nakazów przy dokonywaniu obrotu sztucznie 

rozmnożonymi roślinami, 

d) oferowanie zbycia lub nabycia, nabywanie lub pozyskiwanie, używanie lub wystawianie publicznie 

w celach zarobkowych, zbywanie, przetrzymywanie lub przewożenie w celu zbycia okazów 

określonych gatunków roślin lub zwierząt, 

e) używanie zezwolenia albo świadectwa dla okazu innego niż ten, dla którego było ono wydane, 

f) składanie wniosku o wydanie zezwolenia importowego, eksportowego, reeksportowego, lub 

świadectwa bez poinformowania o wcześniejszym odrzuceniu wniosku 

- podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Art. 129. W razie ukarania za wykroczenie określone w art. 127 lub skazania za przestępstwo 

określone w art. 128, sąd może orzec: 

 1) przepadek przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia lub przestępstwa oraz przedmiotów, 

roślin, zwierząt lub grzybów pochodzących z wykroczenia lub przestępstwa, chociażby nie stanowiły 

własności sprawcy; 

 2) obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, a jeśli obowiązek taki nie byłby wykonalny - nawiązkę 

do wysokości 10.000 złotych na rzecz organizacji społecznej działającej w zakresie ochrony przyrody 

lub właściwego, ze względu na miejsce popełnienia wykroczenia lub przestępstwa, wojewódzkiego 

funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. 

Art. 130. 1. Sąd doręcza odpis wydanego prawomocnego orzeczenia o przepadku roślin, zwierząt 

lub grzybów, ich rozpoznawalnych części oraz produktów pochodnych wojewodzie właściwemu ze 

względu na miejsce popełnienia wykroczenia lub przestępstwa. 

2. Rośliny, zwierzęta lub grzyby, ich rozpoznawalne części oraz produkty pochodne, o których mowa 

w ust. 1, podlegają przekazaniu podmiotom uprawnionym do ich utrzymywania, wyznaczanym przez: 

 1) wojewodę - w stosunku do gatunków rodzimych; 

 2) ministra właściwego do spraw środowiska - w stosunku do gatunków obcych lub objętych ochroną na 

podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej. 

3. Organy, o których mowa w ust. 2, mogą zarządzić, na koszt skazanego, odesłanie roślin lub 

zwierząt oraz produktów pochodnych, wobec których orzeczono przepadek, do państwa z którego 

dokonano ich eksportu. 

Art. 131. Kto: 

 1) prowadząc działalność gospodarczą w zakresie handlu zwierzętami, o których mowa w art. 61 ust. 1, 

nie posiada lub nie przekazuje odpowiedniej dokumentacji stwierdzającej legalność pochodzenia 

zwierzęcia, 

 2) bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom utworzy lub prowadzi ogród botaniczny, ogród zoologiczny 

lub ośrodek, 

 3) przeprowadzając likwidację ogrodu zoologicznego lub ośrodka nie zapewni przebywającym tam 

zwierzętom warunków odpowiadających ich potrzebom biologicznym, 

 4) poza ogrodami zoologicznymi, placówkami naukowymi prowadzącymi badania nad zwierzętami lub 

cyrkami utrzymuje lub prowadzi hodowlę zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi, w tym 

drapieżnych i jadowitych, 

 5) bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom przenosi z ogrodu botanicznego lub ogrodu zoologicznego 

do środowiska przyrodniczego rośliny lub zwierzęta gatunków zagrożonych wyginięciem, 

 6) wykonuje prace ziemne oraz inne prace związane  z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub 

urządzeń technicznych w obrębie bryły korzeniowej drzew lub krzewów na terenach zieleni lub 

zadrzewieniach w sposób znacząco szkodzący drzewom lub krzewom, 

 7) stosuje środki chemiczne na drogach publicznych oraz ulicach i placach w sposób znacząco 

szkodzący terenom zieleni lub zadrzewieniem, 

 8) bez decyzji wojewody lub wbrew ustalonym w niej warunkom prowadzi na terenach o szczególnych 

wartościach przyrodniczych roboty polegające na regulacji wód oraz budowie wałów 

przeciwpowodziowych, a także roboty melioracyjne, odwodnienia budowlane oraz inne roboty ziemne 

zmieniające stosunki wodne, 

 9) wprowadza do środowiska przyrodniczego lub przemieszcza w tym środowisku rośliny, zwierzęta lub 

grzyby gatunków obcych, a także ich formy rozwojowe, 

10) bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom sprowadza do kraju rośliny, zwierzęta lub grzyby gatunków 

obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska  przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom 

rodzimym, 

11) nie powiadamia wojewody lub wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o odkryciu kopalnych 

szczątków roślin lub zwierząt, 

12) wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary, 

13) wbrew przepisom art. 125 zabija zwierzęta, niszczy rośliny lub grzyby lub niszczy siedliska roślin, 

zwierząt lub grzybów 

- podlega karze aresztu albo grzywny. Art. 132. Orzekanie w sprawach, o których mowa w art. 127 i 131, następuje na podstawie przepisów 

Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. 

Rozdział 12

Zmiany w przepisach obowiązujących

Art. 133. W ustawie z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 

750, z późn. zm.

7)

) wprowadza się następujące zmiany: 

 1) w art. 8 w ust. 1: 

a) pkt 6 otrzymuje brzmienie: 

"6) przez wytwarzanie w wodzie pola elektrycznego charakterystycznego dla prądu zmiennego,", 

b) w pkt 13 lit. a otrzymuje brzmienie: 

"a) ryb łososiowatych i węgorzy,"; 

 2) w art. 10 ust. 1 otrzymuje brzmienie: 

"1. Zabrania się: 

1) przechowywania, przewożenia, przetwórstwa i wprowadzania do obrotu ikry i ryb 

złowionych lub pozyskanych z naruszeniem przepisów art. 8 i 9; 

2) wprowadzania do obrotu ryb pochodzących z amatorskiego połowu ryb."; 

 3) w art. 12 ust. 1 otrzymuje brzmienie: 

"1. Publiczne śródlądowe wody powierzchniowe płynące dzieli się na obwody rybackie, z wyjątkiem 

wód znajdujących się w granicach parków narodowych  i w granicach rezerwatów przyrody, w 

których zabronione jest rybactwo."; 

 4) w art. 20 ust. 1 otrzymuje brzmienie: 

"1. Rybackie narzędzia i urządzenia połowowe może posiadać wyłącznie uprawniony do rybactwa 

oraz dyrektor parku narodowego i uprawnione przez niego osoby, w celu wykonywania ochrony 

ryb na wodach parku narodowego, z wyjątkiem osób prowadzących działalność gospodarczą w 

zakresie produkcji i obrotu tymi narzędziami i urządzeniami."; 

 5) w art. 23a w ust. 6 pkt 1 otrzymuje brzmienie: 

"1) Straży Parku Narodowego - w zakresie przestrzegania przepisów o ochronie przyrody,". 

Art. 134. W ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 

9, poz. 84 i Nr 200, poz. 1683 oraz z 2003 r. Nr 96, poz. 874, Nr 110, poz. 1039, Nr 188, poz. 1840, Nr 

200, poz. 1953 i Nr 203, poz. 1966) w art. 7: 

 1) w ust. 1 pkt 8 otrzymuje brzmienie: 

"8) grunty położone na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, a także 

budynki i budowle trwale związane z gruntem, służące bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu 

ochrony przyrody - w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody,"; 

 2) dodaje się ust. 4 i 5 w brzmieniu: 

"4. Z tytułu zwolnień z podatków i opłat, o których mowa w ust. 1 pkt 8, jednostkom samorządu 

terytorialnego przysługuje z budżetu państwa zwrot utraconych dochodów. 

5. Minister właściwy do spraw finansów publicznych  określi, w drodze rozporządzenia, zasady i 

tryb zwrotu utraconych dochodów, o których mowa w ust. 4, kierując się potrzebą 

zabezpieczenia budżetów gmin przed utratą dochodów  z tytułu ulg w opłatach i podatkach w 

parkach narodowych, parkach krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody.". 

Art. 135. W ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2000 r. Nr 56, poz. 679, z późn. 

zm.

8)

) wprowadza się następujące zmiany: 

 1) dodaje się art. 5a w brzmieniu: 

"Art. 5a. Minister właściwy do spraw środowiska może powierzyć, w drodze decyzji 

administracyjnej, dyrektorowi regionalnej dyrekcji  Lasów Państwowych wykonywanie 

zadań poza terenami jego działania w zakresie związanym z funkcjonowaniem i ochroną 

obszarów Natura 2000."; 

 2) w art. 45 w ust. 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie: 

"3) zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśnego i ochrony przyrody oraz 

wykonywaniem innych zadań w zakresie ochrony mienia,";  3) w art. 54 pkt 5 otrzymuje brzmienie: 

"5) opracowanie planów ochrony dla rezerwatów przyrody znajdujących się w zarządzie Lasów 

Państwowych, ich realizację, ochronę gatunkową roślin i zwierząt oraz sprawowanie nadzoru 

nad obszarami wchodzącymi w skład sieci Natura 2000,". 

Art. 136. W ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi 

Skarbu Państwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 57, poz. 603, z późn. zm.

9)

) w art. 35: 

 1) ust. 6 otrzymuje brzmienie: 

"6. Nie pobiera się opłat z tytułu zarządu nieruchomościami znajdującymi się pod drogami 

publicznymi i między wałami przeciwpowodziowymi a korytem rzeki."; 

 2) dodaje się ust. 6a w brzmieniu: 

"6a. Nie pobiera się opłat z tytułu zarządu nieruchomościami objętymi formami ochrony przyrody, o 

których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 

(Dz. U. Nr 92, poz. 880).". 

Art. 137. W ustawie z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 

372 i Nr 113, poz. 984) wprowadza się następujące zmiany: 

 1) w art. 26 pkt 1 otrzymuje brzmienie: 

"1) parki narodowe i rezerwaty przyrody, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub 

zadaniach ochronnych ustanowionych dla rezerwatu przyrody,"; 

 2) w art. 50: 

a) uchyla się ust. 1a; 

b) ust. 2 otrzymuje brzmienie: 

"2. Za szkody, o których mowa w ust. 1, wyrządzane na obszarach: 

1) obwodów łowieckich leśnych odszkodowania wypłaca Państwowe Gospodarstwo Leśne 

Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa; 

2) obwodów łowieckich polnych i obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich 

odszkodowania wypłaca wojewoda ze środków budżetu państwa, z części, której 

dysponentem jest wojewoda.". 

Art. 138. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. 

1002 oraz z 2004 r. Nr 69, poz. 625) wprowadza się następujące zmiany: 

 1) uchyla się rozdział 5; 

 2) w art. 33: 

a) w ust. 1 pkt 6 otrzymuje brzmienie: 

"6) wykonywaniem zadań związanych z ochroną przyrody.", 

b) po ust. 1a dodaje się ust. 1b w brzmieniu: 

"1b. Jeżeli minister właściwy do spraw środowiska lub wojewoda wydał zezwolenie na zabicie 

zwierząt objętych ochroną gatunkową, mogą one być uśmiercone przy użyciu broni 

myśliwskiej przez osoby uprawnione do posiadania tej broni."; 

 3) uchyla się art. 36; 

 4) w art. 37 ust. 1 otrzymuje brzmienie: 

"1. Kto narusza nakazy albo zakazy określone w art. 9, art. 12 ust. 1-6, art. 13 ust. 1, art. 14, art. 15 

ust. 1-5, art. 16, art. 17 ust. 1-7, art. 18, art. 22 ust. 1, art. 22a, art. 24 ust. 1-3, art. 25, art. 27, 

art. 28 ust. 1, 5 i 8-9, art. 29 ust. 1 i art. 30, 

podlega karze aresztu lub grzywny.". 

Art. 139. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 

46, poz. 543, z późn. zm.

10)

) w art. 83 ust. 3 otrzymuje brzmienie: 

"3. Nie pobiera się opłat rocznych za nieruchomości oddane w trwały zarząd pod drogi publiczne, 

parki, zieleńce, ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne, parki narodowe oraz rezerwaty 

przyrody.". 

Art. 140. W ustawie z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 86, poz. 960, z późn. 

zm.

11)

) w załączniku Szczegółowy wykaz przedmiotów opłaty skarbowej, stawki oraz zwolnienia: 

 1) w części II Czynności urzędowe po ust. 14 dodaje się ust. 14a w brzmieniu: "14a. Od dokonania wpisu do rejestru zwierząt - 20 zł."; 

 2) w części IV Zezwolenia: 

a) w ust. 41 w kolumnie 4 dodaje się pkt 1 w brzmieniu: 

"1) zezwolenia na przewożenie przez granicę Rzeczypospolitej Polskiej roślin lub zwierząt, 

wydawane ogrodom botanicznym lub zoologicznym.", 

b) po ust. 41 dodaje się ust. 41a i 41b w brzmieniu: 

"41a. Od zezwoleń na utworzenie ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego lub ośrodka 

rehabilitacji zwierząt - 70 zł.  

41b. Od zezwoleń wydanych na usunięcie drzew lub krzewów osobom fizycznym na cele 

niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej - 20 zł.", 

c) w ust. 44 w kolumnie 4 po pkt 6 dodaje się pkt 6a w brzmieniu: 

"6a) zezwolenia na działania związane z ochroną przyrody, wydawane organizacjom 

ekologicznym i jednostkom naukowym działającym na rzecz ochrony przyrody,". 

Art. 141. W ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z 

późn. zm.

12)

) wprowadza się następujące zmiany: 

 1) w art. 19 w ust. 2 pkt 24 otrzymuje brzmienie: 

"24) z zakresu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880): 

a) zezwolenia na prowadzenie ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego lub ośrodka 

rehabilitacji zwierząt, 

b) wnioski o wydanie zezwolenia oraz zezwolenia na  pozyskiwanie roślin i zwierząt 

gatunków objętych ochroną częściową, 

c) wnioski o wydanie zezwolenia oraz zezwolenia na  zbiór roślin i grzybów chronionych, 

chwytanie, odławianie lub zabijanie zwierząt chronionych oraz wnioski o wydanie 

zezwolenia i zezwolenia na inne czynności podlegające zakazom lub ograniczeniom w 

stosunku do gatunków objętych ochroną, 

d) zezwolenia na przewożenie przez granicę państwa  roślin i zwierząt należących do 

gatunków podlegających ograniczeniom na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej, 

a także ich rozpoznawalnych części i produktów pochodnych, 

e) wnioski o wydanie zezwolenia oraz zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, 

f) decyzje o wymiarze administracyjnych kar pieniężnych za: 

- zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym 

wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo 

urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób 

szkodliwy dla roślinności, 

- usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, 

- zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, 

drzew lub krzewów,"; 

 2) w art. 413 w ust. 5 pkt 3 otrzymuje brzmienie: 

"3) przewodniczący wojewódzkiej rady ochrony przyrody,". 

Art. 142. W ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.

13)

wprowadza się następujące zmiany: 

 1) w art. 39 w pkt 2 lit. a otrzymuje brzmienie: 

"a) jeżeli byłoby to sprzeczne z warunkami wynikającymi z utworzenia form ochrony przyrody, stref 

ochronnych zwierząt łownych lub ostoi na podstawie  ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o 

ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880),"; 

 2) po art. 85 dodaje się art. 85a w brzmieniu: 

"Art. 85a. Decyzje, o których mowa w art. 83 ust. 2 pkt 3 i art. 85 ust. 4, wymagają uzgodnienia z 

wojewodą."; 

 3) w art. 132 w ust. 2 w pkt 6 kropkę zastępuje się przecinkiem i dodaje się pkt 7 w brzmieniu: 

"7) informację o formach ochrony przyrody utworzonych lub ustanowionych na podstawie ustawy z 

dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, występujących w zasięgu oddziaływania 

zamierzonego korzystania z wód lub planowanych do wykonania urządzeń wodnych.". 

Rozdział 13Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe

Art. 143. Obrączki użyte do obrączkowania ptaków przed dniem wejścia w życie ustawy nie 

podlegają wymianie na obrączki sporządzone zgodnie  ze wzorem określonym w przepisach, o których 

mowa w art. 55. 

Art. 144. Dyrektor parku narodowego powołany przed dniem wejścia w życie ustawy pozostaje na 

stanowisku do czasu powołania dyrektora parku na podstawie art. 101 ust. 2, nie dłużej jednak niż jeden 

rok od dnia wejścia w życie ustawy. 

Art. 145. 1. Wojewódzcy konserwatorzy przyrody powołani przed dniem wejścia w życie ustawy 

pozostają na dotychczas zajmowanych stanowiskach. 

2. Z dniem wejścia w życie ustawy dotychczasowe stosunki pracy z wojewódzkimi konserwatorami 

przyrody nawiązane na podstawie powołania przekształcają się w stosunki pracy na podstawie umowy o 

pracę na czas nieokreślony, na warunkach pracy i płacy określonych w powołaniu. 

Art. 146. Przepis art. 108 ust. 2 pkt 5 nie ma zastosowania  do funkcjonariuszy Straży Parku 

zatrudnionych w parku narodowym przed dniem wejścia w życie ustawy, przez okres nie krótszy niż 10 

lat. 

Art. 147. Umundurowanie oraz przedmioty uzupełniające mundury pracowników Służb Parków 

Narodowych i Służb Parków Krajobrazowych mogą być używane według dotychczas obowiązujących 

wzorów do czasu wyczerpania zapasów. 

Art. 148. 1. Ogrody botaniczne i ośrodki istniejące przed dniem wejścia w życie ustawy mogą 

prowadzić dotychczasową działalność bez zezwolenia, o którym mowa w art. 67 ust. 1 lub art. 75 ust. 1,

nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2005 r. 

2. Ogrody botaniczne oraz ośrodki, które w terminie, o którym mowa w ust. 1, nie uzyskają 

zezwolenia na prowadzenie działalności, podlegają likwidacji. 

Art. 149. Zwierzęta, o których mowa w art. 61 ust. 1, na które nie ma dokumentu stwierdzającego 

legalność pochodzenia lub zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska, podlegają rejestracji, 

zgodnie z art. 64 ust. 1, w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. 

Art. 150. Posiadacze spreparowanych zwierząt lub ich części  są obowiązani do uzyskania 

zezwolenia, o którym mowa w art. 56 ust. 1 lub 2, w okresie jednego roku od dnia wejścia w życie ustawy. 

Art. 151. Straż Parku, Służba Parku Narodowego i Służba Parku Krajobrazowego działające przed 

dniem wejścia w życie ustawy stają się odpowiednio Strażą Parku, Służbą Parku Narodowego i Służbą 

Parku Krajobrazowego w rozumieniu niniejszej ustawy. 

Art. 152. 1. Zadania Państwowej Rady Ochrony Przyrody, wojewódzkich rad ochrony przyrody, rad 

naukowych parków narodowych, rad parków krajobrazowych lub rad zespołów parków krajobrazowych, 

do czasu powołania członków tych organów, wykonują odpowiednio Państwowa Rada Ochrony Przyrody, 

wojewódzkie komisje ochrony przyrody, rady parków narodowych i rady parków. 

2. Powołanie członków Państwowej Rady Ochrony Przyrody, wojewódzkich rad ochrony przyrody, 

rad naukowych parków narodowych, rad parków krajobrazowych lub rad zespołów parków 

krajobrazowych nastąpi w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 

Art. 153. Formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-4 i 6-10, utworzone lub 

wprowadzone przed dniem wejścia w życie ustawy stają się formami ochrony przyrody w rozumieniu 

niniejszej ustawy. 

Art. 154. 1. Plany ochrony dla parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych 

ustanowione w okresie od dnia 2 lutego 2001 r. do dnia wejścia w życie ustawy stają się planami ochrony 

w rozumieniu niniejszej ustawy. 2. Dla parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych utworzonych przed dniem 

wejścia w życie ustawy, nieposiadających planu ochrony, sporządza się plan ochrony w terminie do 5 lat

od dnia wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem ust. 3. 

3. Dla parków krajobrazowych, które miały zatwierdzone rozporządzeniem plany ochrony do dnia 2 

lutego 2001 r., sporządza się, z ich wykorzystaniem, plany ochrony w rozumieniu niniejszej ustawy, w 

terminie do 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 

Art. 155. Parki gminne utworzone przed dniem wejścia w życie ustawy stają się parkami gminnymi w 

rozumieniu niniejszej ustawy. 

Art. 156. Strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt gatunków 

chronionych, ustalone przed dniem wejścia w życie ustawy, stają się strefami ochrony ostoi, miejscami 

rozrodu i regularnego przebywania zwierząt gatunków chronionych w rozumieniu niniejszej ustawy. 

Art. 157. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie przepisów ustawy, o której 

mowa w art. 161, zachowują moc do czasu wejścia w życie aktów wykonawczych wydanych na podstawie 

niniejszej ustawy. 

akty wykonawcze 

Art. 158. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją 

ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. 

Art. 159. 1. Z dniem wejścia w życie ustawy Krajowy Zarząd Parków Narodowych przechodzi w stan 

likwidacji. Aktywa i pasywa Krajowego Zarządu Parków Narodowych przejmuje minister właściwy do 

spraw środowiska. 

2. Likwidację Krajowego Zarządu Parków Narodowych prowadzi się pod jego dotychczasową nazwą 

z dodatkiem "w likwidacji". 

3. Pracownicy Krajowego Zarządu Parków Narodowych z dniem wejścia w życie ustawy stają się 

pracownikami urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw środowiska, z zastrzeżeniem art. 160. 

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do 

spraw środowiska, w drodze rozporządzenia, dokona przeniesienia planowanych dochodów i wydatków 

budżetowych w ramach części 41 - środowisko między działami i rozdziałami budżetu państwa w zakresie 

dotyczącym zadań przejętych przez Ministerstwo Środowiska z Krajowego Zarządu Parków Narodowych 

oraz określi limity zatrudnienia i kwoty wynagrodzeń w podziale na działy i rozdziały budżetu państwa, z 

zachowaniem przeznaczenia środków publicznych wynikającego z ustawy budżetowej. 

5. Do przeniesień, o których mowa w ust. 4, nie stosuje się ograniczeń wynikających z art. 96 ust. 2 

ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych. 

Art. 160. 1. Stosunki pracy z pracownikami, o których mowa w art. 159 ust. 3, wygasają po upływie 3 

miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy: 

 1) jeżeli przed upływem 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nie zostaną im zaproponowane 

nowe warunki pracy i płacy na dalszy okres zatrudnienia albo 

 2) w razie odmowy przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, o których mowa w pkt 1, w terminie nie 

późniejszym niż 2 tygodnie przed upływem 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. 

2. Pracodawca jest obowiązany powiadomić, w formie pisemnej, pracownika o terminie wygaśnięcia 

stosunku pracy i o skutkach nieprzyjęcia nowych warunków pracy i płacy. 

3. Wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę może nastąpić za wypowiedzeniem. 

4. Pracownicy, o których mowa w art. 159 ust. 3, zachowują uprawnienia pracownicze wynikające z 

aktów, na podstawie których powstał ich stosunek pracy przed dniem wejścia w życie ustawy, do dnia: 

 1) wymienionego w ust. 1 pkt 2 - jeżeli przyjęli proponowane warunki pracy i płacy na dalszy okres 

zatrudnienia, albo 

 2) wygaśnięcia stosunku pracy, o którym mowa w ust. 1, albo 

 3) wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 3. 

5. W przypadku wygaśnięcia stosunku pracy, o którym mowa w ust. 1, lub wypowiedzenia, o którym 

mowa w ust. 3, pracownikom przysługuje odprawa, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących 

pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844, Nr 213, poz. 2081 i Nr 223, poz. 2217). 

Art. 161. Traci moc ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 

99, poz. 1079, Nr 100, poz. 1085, Nr 110, poz. 1189 i Nr 145, poz. 1623, z 2002 r. Nr 130, poz. 1112 oraz 

z 2003 r. Nr 80, poz. 717, Nr 162, poz. 1568 i Nr 203, poz. 1966). 

Art. 162. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r., z wyjątkiem art. 39 i 134 pkt 2, które 

wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2005 r. 

__________ 

1)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2000 r. Nr 86, poz. 958 i 

Nr 120 , poz. 1268, z 2001 r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 145, poz. 1623, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 

113, poz. 984 i Nr 200, poz. 1682 oraz z 2003 r. Nr 80, poz. 717 i poz. 721, Nr 162, poz. 1568, Nr 

203, poz. 1966 i Nr 229, poz. 2273. 

2)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 129, poz. 

1447 i Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 126, poz. 

1070, Nr 130, poz. 1112, Nr 153, poz. 1271, Nr 200, poz. 1682 i Nr 240, poz. 2058, z 2003 r. Nr 1, 

poz. 15, Nr 80, poz. 717, 720 i 721, Nr 96, poz. 874, Nr 124, poz. 1152, Nr 162, poz. 1568, Nr 203, 

poz. 1966 i Nr 217, poz. 2124 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 39 i Nr 19, poz. 177. 

3)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz. 

1652 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 41. 

4)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391, 

Nr 65, poz. 594, Nr 96, poz. 874, Nr 166, poz. 1611 i Nr 189, poz. 1851 oraz z 2004 r. Nr 19, poz. 

177. 

5) 

Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, 

poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz. 1957, z 2003 r. Nr 46, poz. 392, Nr 80, 

poz. 717 i 721, Nr 162, poz. 1568, Nr 175, poz. 1693, Nr 190, poz. 1865 i Nr 217, poz. 2124 oraz z 

2004 r. Nr 19, poz. 177, Nr 49, poz. 464 i Nr 70, poz. 631. 

6) 

Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 27, poz. 298, z 2002 r. Nr 74, 

poz. 676 i Nr 117, poz. 1007, z 2003 r. Nr 52, poz. 451, Nr 80, poz. 718 i Nr 199, poz. 1939. 

7) 

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2000 r. Nr 120, poz. 

1268 oraz z 2001 r. Nr 81, poz. 875, Nr 110, poz. 1189 i Nr 115, poz. 1229. 

8) 

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2000 r. Nr 86, poz. 958 i 

Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 145, poz. 1623, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 113,

poz. 984 i Nr 200, poz. 1682 oraz z 2003 r. Nr 80, poz. 717 i 721, Nr 162, poz. 1568, Nr 203, poz. 

1966 i Nr 229, poz. 2273. 

9) 

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 115, poz. 

1229, Nr 122, poz. 1323 i Nr 154, poz. 1793 i 1800, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 74, poz. 676 i Nr 

155, poz. 1287, z 2003 r. Nr 6, poz. 64, Nr 49, poz. 408, Nr 64, poz. 592, Nr 80, poz. 721 i Nr 122, 

poz. 1143 oraz z 2004 r. Nr 69, poz. 624. 

10)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 129, poz. 

1447 i Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 126, poz. 

1070, Nr 130, poz. 1112, Nr 153, poz. 1271, Nr 200, poz. 1682 i Nr 240, poz. 2058, z 2003 r. Nr 1, 

poz. 15, Nr 80, poz. 717, 720 i 721, Nr 96, poz. 874, Nr 124, poz. 1152, Nr 162, poz. 1568, Nr 203, 

poz. 1966 i Nr 217, poz. 2124 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 39 i Nr 19, poz. 177. 

11)

 Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 43, Nr 60, poz. 610, Nr 

76, poz. 811, Nr 87, poz. 954, Nr 100, poz. 1085 i Nr 129, poz. 1441, z 2002 r. Nr 71, poz. 655, Nr 

135, poz. 1143, Nr 141, poz. 1178 i 1180 i Nr 216, poz. 1824, z 2003 r. Nr 7, poz. 78, Nr 96, poz. 

874, Nr 124, poz. 1154, Nr 128, poz. 1176, Nr 170, poz. 1651 i Nr 190, poz. 1864 oraz z 2004 r. Nr 

49, poz. 466, Nr 54, poz. 535, Nr 62, poz. 574, Nr 70, poz. 632 i Nr 91, poz. 870. 

12)

 Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, 

poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz. 1957, z 2003 r. Nr 46, poz. 392, Nr 80, 

poz. 717 i 721, Nr 162, poz. 1568, Nr 175, poz. 1693, Nr 190, poz. 1865 i Nr 217, poz. 2124 oraz z 

2004 r. Nr 19, poz. 177, Nr 49, poz. 464 i Nr 70, poz. 631. 13)

 Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1803, z 2002 r. Nr 

113, poz. 984, Nr 130, poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i Nr 238, poz. 2022 oraz z 2003 r. Nr 80, poz. 

717, Nr 165, poz. 1592, Nr 190, poz. 1865 i Nr 228, poz. 2259. 

Różan,

 temperatura°C

Copyright © 2013. All Rights Reserved.